धनियाँ केही मानिसलाई साबुन जस्तो लाग्छ। कारण उनीहरूको जीन हो।

थोरै खानेकुराले धनियाँले जति खानाको टेबल बाँड्छन्। एक जनालाई ताजा र कागती जस्तो स्वाद लाग्छ। छेउको मानिसलाई साबुन, लोसन वा किचिएको कीरा जस्तो लाग्छ, र कसैले जानाजानी त्यो किन खान्छ भनेर बुझ्न सक्दैन। दुवै जना सत्य बोलिरहेका छन्। नाप्न सकिने अर्थमा, उनीहरू फरक खाना चाखिरहेका छन्।

यो नखरा होइन, कुनै दिशाको अहंकार पनि होइन। यो रसायन र आनुवंशिकताको भेट हो।

साबुनसँगको सम्बन्ध शाब्दिक रसायन हो

धनियाँका पातमा एल्डिहाइड नामका रसायन प्रशस्त हुन्छन्। एल्डिहाइड धेरै कडा गन्धमा पाइने यौगिकहरूको परिवार हो। धनियाँका केही एल्डिहाइड साबुन र लोसनमा पनि पाइन्छन्, त्यसैले तुलना यति सटीक छ। धनियाँ मन नपराउनेहरूले विरलै सामान्य रूपमा नराम्रो स्वाद भन्छन्। उनीहरू साबुन भन्छन्, र तुरुन्तै भन्छन्, किनभने उनीहरूको नाकले साबुनको गन्ध दिने त्यही अणुहरू टिपिरहेको हुन्छ।

धेरै मानिसले ती एल्डिहाइडलाई पातको ताजा स्वादमुनिको पृष्ठभूमि नोटका रूपमा दर्ता गर्छन्। अल्पसंख्यकका लागि भने एल्डिहाइड नोट नै पूरै अनुभव हो।

नाक नजिकको एउटा जीन

सन् २०१२ मा आनुवंशिकीविद् निकोलस एरिक्सन र सहकर्मीहरूले Flavour पत्रिकामा दशौं हजार अनुसन्धान सहभागीको तथ्यांकमा आधारित जीनोम व्यापी अध्ययन प्रकाशित गरे। उनीहरूले OR6A2 नामको जीन नजिकको DNA को सानो भिन्नता धनियाँलाई साबुन जस्तो भन्ने र मन पराउने कुरासँग नजिकबाट जोडिएको पाए।

OR6A2 ले गन्ध ग्राही बनाउँछ, हावाका रसायनलाई प्रतिक्रिया दिने नाकका डिटेक्टरहरूमध्ये एक। यो ग्राही एल्डिहाइडप्रति संवेदनशील छ। भेरियन्ट बोक्दा धनियाँलाई साबुन जस्तो बनाउने यौगिकहरूको आवाज ठीक बढेको जस्तो हुन्छ। अध्ययनले यो गुण परिवारमा कसरी सर्छ भनेर पनि अनुमान गर्‍यो, र जुम्ल्याहा तथा पारिवारिक तथ्यांकले उही दिशामा देखाउँछ: दुई मानिसले एउटै खानाको साँच्चै फरक संस्करण वंशानुगत पाउन सक्छन्।

सर्वेक्षणहरूले साबुन अनुभव गर्ने हिस्सा झन्डै ४ देखि १४ प्रतिशत राख्छन्, वंशअनुसार स्पष्ट ढाँचासहित। यो दर पूर्वी एसियाली र युरोपेली मूलका मानिसमा बढी र दक्षिण एसियाली, मध्यपूर्वी र हिस्पानिक पृष्ठभूमिका मानिसमा कम छ, जुन समूहका खानामा शताब्दीयौंदेखि धनियाँ धेरै प्रयोग भएको छ। यो ढाँचा निर्णायक होइन, सुझावात्मक हो, तर एउटा सरल विचारसँग मेल खान्छ: साबुन भेरियन्ट बोक्ने मानिस कम भएको ठाउँमा यो जडीबुटीले दैनिक भान्सामा सजिलो बाटो पायो।

नखरा होइन, फरक जडान

जीन पूरै कथा होइन। OR6A2 भिन्नताले प्रभावको एक हिस्सा बुझाउँछ, सबै होइन, र अनुसन्धानकर्ताहरू यस बुँदामा सावधान छन्। अभ्यास पनि महत्त्वपूर्ण छ। मानिसहरू समयसँगै धनियाँप्रति नरम हुँदै जान्छन्, र पात कुल्चिँदा रसायन बदलिन्छ, पात थालमा पुग्नुअघि नै केही कडा एल्डिहाइड टुक्रिन्छन्। धनियाँ मन पराउने खानाका भान्सेहरूसँग उही काम गर्ने व्यावहारिक उपाय छन्, जडीबुटीलाई कागती, खुर्सानी र बोसोसँग मिलाउने, जसले यसका किनारा गोल बनाउँछ।

तैपनि मूल तथ्य टिक्छ र हजारौं भान्साका बहस टुंग्याउँछ। जब कोही धनियाँलाई थालको छेउमा सार्छ, ऊ सम्भवतः गाह्रो भइरहेको छैन। उसको नाकले उसको दिमागलाई फरक परिकार दियो। पात बदलिएन। चाख्ने मानिस बदलियो।