भारतका कोइला प्लान्ट: १९१ मध्ये ९६ मा इन्धन अत्यन्तै कम

भारतका आधा कोइला विद्युत प्लान्ट अत्यन्तै कम इन्धनमा चलिरहेका छन्, यस साता सार्वजनिक सरकारी तथ्याङ्कले देखायो। तातो मौसम र कमजोर जलविद्युतले माग गत वर्षभन्दा धेरै माथि धकेलेको छ।

केन्द्रीय विद्युत प्राधिकरणले अक्टोबर १९ मा कुल १९१ मध्ये ९६ प्लान्टमा इन्धन संकटपूर्ण रहेको गन्यो। प्लान्टसँग तीन दिनभन्दा कम उत्पादन पुग्ने कोइला भए त्यसलाई संकटपूर्ण मानिन्छ। सेप्टेम्बरको मध्यमा यो संख्या ६० थियो। कोइला मन्त्रालयले गत साता आपूर्ति बढाएको भने पनि अक्टोबर सुरुदेखि कुल भण्डार करिब ५ प्रतिशत घटेको छ।

किन महत्व छ

कोइलाले अझै पनि व्यस्त समयमा भारतको विद्युत प्रणाली धान्छ। यस वर्षको दैनिक उच्च माग गत वर्षभन्दा करिब ४५ देखि ५० गिगावाट माथि छ। एल निनोसँग जोडिएको तातोले कुलिङ लामो समय चल्छ, र कमजोर मनसुनले जलविद्युतका लागि पानी घटायो। सेप्टेम्बरमा कोइला उत्पादन १३.३ प्रतिशत बढ्यो, जलविद्युत २० प्रतिशत घट्यो। माग र आपूर्तिबीचको खाडल सेप्टेम्बरमा ५६ करोड किलोवाट घण्टा पुग्यो, जुन अगस्ट २०२३ यताकै फराकिलो हो।

भण्डार कम हुनु भनेको भोलि नै बत्ती जान्छ भन्ने होइन। यसको अर्थ प्रणालीसँग अतिरिक्त मार्जिन लगभग छैन भन्ने हो।

गुजरातमा तनाव देखिन थालेको छ। राज्यको एक उपयोगिता कम्पनीले कारखाना र घरहरूलाई साँझ ५ बजेदेखि ११ बजेसम्म बिजुली कम प्रयोग गर्न सन्देश पठायो। पञ्जाब, मध्य प्रदेश, बिहार, केरला, तमिलनाडु र हिमाचल प्रदेशले पनि छोटो अवधिको कोइला बिजुली खोजिरहेका छन्।

पृष्ठभूमि

करिब ५५ प्रतिशत उत्पादन अहिले गैर जीवाश्म स्रोतबाट आउँछ। समस्या समयको हो। सौर्य ऊर्जा साँझ झर्छ, ठीक माग उच्च हुने बेला, र भारतसँग दिनको बिजुली रातिका लागि राख्ने पर्याप्त ब्याट्री छैन। सरकारले अहिलेका लागि आयात अनिवार्य गर्ने योजना रोकेको छ।

अब के हुन्छ

संकटपूर्ण प्लान्टको संख्या बढ्छ कि घट्छ, अरू राज्यले गुजरातको बाटो लिन्छन् कि लिँदैनन्, र मौसम चिसिन्छ कि चिसिँदैन। तबसम्म आधा कोइला फ्लीट तीन दिनभन्दा कम इन्धनमा चल्छ।

स्रोतहरू

रोयटर्सले अक्टोबर २१, २०२६ मा भण्डार तथ्याङ्क र गुजरातको अपिल रिपोर्ट गर्यो। द हिन्दू बिजनेसलाइले पनि उही तथ्याङ्क प्रकाशित गर्यो।