अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतले पायो ईयूको २०२६ साखारोभ पुरस्कार

अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत र त्यसका अधिकारीहरूले बिहीबार, अक्टोबर २२ मा युरोपेली संघको २०२६ साखारोभ स्वतन्त्र विचार पुरस्कार जितेका छन्। युरोपेली संसदकी अध्यक्ष रोबर्टा मेत्सोलाले स्ट्रासबर्गको सभाकक्षमा पुरस्कारको घोषणा गरिन् र सांसदहरूले निर्णयलाई उभिएर ताली बजाएर स्वागत गरे।

प्रतिबन्धको दबाबबीच दिइएको पुरस्कार

हेगमा रहेको यो अदालत अमेरिकी प्रतिबन्धअन्तर्गत काम गरिरहेको छ। वासिङ्टनले अक्टोबर ९ मा संस्थाविरुद्ध नै कदम घोषणा गरेको थियो र विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले छ महिनाको छुट अवधिपछि अदालतसँगको कारोबारमा प्रतिबन्ध लाग्ने बताएका थिए। यो दबाब अदालतले सन् २०२४ मा इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहु र उनका पूर्व रक्षामन्त्रीविरुद्ध जारी गरेको पक्राउ आदेशपछि आएको हो।

मेत्सोलाले पुरस्कारले अदालत र त्यहाँ काम गर्ने मानिसहरूलाई सम्मान गरेको बताइन्। उनले भनिन्, युरोपेली संघ बहुपक्षीयता र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको सम्मानमा बनेको छ, र यो पुरस्कारले अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र न्याय जोगाउने अदालतको महत्त्वपूर्ण कामलाई मान्यता दिन्छ।

अदालतकी अध्यक्ष तोमोको अकानेले अदालतले भोगिरहेका अभूतपूर्व चुनौतीले पुरस्कारलाई झनै अर्थपूर्ण बनाएको बताइन्। उनले अदालतले स्वतन्त्र र निष्पक्ष रूपमा, न्याय र सबैभन्दा गम्भीर अपराधका पीडितहरूको सेवामा आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्न निरन्तर अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग र समर्थन चाहिने बताइन्। उनले भनिन्, न्यायबिना शान्ति हुँदैन र कानुनबिना सुरक्षा हुँदैन।

मतदान कसरी भयो

तीन फाइनलिस्टको नाम अक्टोबर १९ मा घोषणा गरिएको थियो: अदालत, तान्जानियाका विपक्षी नेता तुन्दु लिस्सु, र इरानमा सजाय पाएका इरानी दिदीबहिनी तारानेह र रोमिना रहिमी। समाजवादी तथा डेमोक्र्याट समूहले अदालतलाई मनोनयन गरेको थियो। यो मनोनयन फ्रान्सेली सांसद क्लोए रिडेलले अघि सारेकी थिइन् र रिन्यु युरोप, ग्रीन्स र लेफ्टले समर्थन गरेका थिए। तीन दक्षिणपन्थी समूह, युरोपेली पिपुल्स पार्टी, युरोपेली कन्जरभेटिभ्स एन्ड रिफर्मिस्ट्स र युरोप अफ सोभरिन नेसन्सले लिस्सुलाई समर्थन गरे। प्याट्रियट्स फर युरोप रहिमी दिदीबहिनीमै अडिग रह्यो। रापोर्टरका अनुसार प्याट्रियट्सका उम्मेदवार पहिले बाहिरिए र त्यसपछि समूह नेताहरूको दोस्रो चरणको मतदानमा अदालतले लिस्सुलाई हरायो।

एक महिनामा दोस्रो सम्मान

यो पुरस्कार यस महिना अदालतले पाएको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान हो। अदालतकी पूर्व न्यायाधीश नाभी पिल्लैले दुई हप्ताभन्दा कम समयअघि नोबेल शान्ति पुरस्कार पाएकी थिइन्। त्यो निर्णयलाई अदालतप्रतिको समर्थनका रूपमा हेरिएको थियो। वासिङ्टनले नोबेल घोषणाको केही घण्टापछि आफ्ना पछिल्ला प्रतिबन्ध घोषणा गरेको थियो।

अदालतले नरसंहार, युद्ध अपराध, मानवताविरुद्धका अपराध र आक्रमणको अपराधको आरोप लागेका व्यक्तिहरूको अनुसन्धान गर्छ र आवश्यक परे मुद्दा चलाउँछ। रोम विधानबाट सञ्चालित यो अदालत विश्वको पहिलो स्थायी अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत हो, र ईयूका सबै सदस्य राष्ट्र त्यस विधानका पक्ष हुन्। सांसदहरूले युरोपेली आयोगलाई ईयूको ब्लकिङ विधान सक्रिय गर्न आग्रह गरेका छन्। त्यो कानुनले ब्लकभित्र विदेशी प्रतिबन्धको असरबाट अदालतका अधिकारीहरूलाई जोगाउनेछ।

पुरस्कारबारे

सोभियत भौतिकशास्त्री तथा असन्तुष्ट नेता आन्द्रेई साखारोभको नाममा राखिएको यो पुरस्कार सन् १९८८ देखि हरेक वर्ष मानवअधिकार र मौलिक स्वतन्त्रताको रक्षा गर्ने व्यक्ति र संस्थाहरूलाई दिइन्छ। यसको राशि ५० हजार युरो छ। सन् २०२५ को पुरस्कार बेलारुसी पत्रकार आन्द्रेज पोक्जोबुट र जर्जियाली पत्रकार मजिया अमाग्लोबेलीलाई दिइएको थियो। अदालत र त्यसका अधिकारीहरूले २०२६ को पुरस्कार डिसेम्बर १६ मा स्ट्रासबर्गमा, वर्षको अन्तिम पूर्ण सत्रमा, ग्रहण गर्नेछन्।

स्रोतहरू

रोयटर्स, युरोपेली संसद, ब्रसेल्स सिग्नल र रापोर्टरले अक्टोबर २२, २०२६ मा स्ट्रासबर्गबाट पुरस्कारबारे समाचार दिएका थिए।