पुनरावेदन अदालत: घोषणा कानूनले क्यानाडाको आणविक नियामकलाई बाध्य गर्दैन

क्यानाडाको संघीय पुनरावेदन अदालतले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको आदिवासी जनताको अधिकारसम्बन्धी घोषणासँग क्यानाडाली कानून मिलाउने संघीय कानूनले घोषणाका धाराहरू लागू नगरेको, र ओटावा नदी नजिक स्थायी रेडियोधर्मी फोहोर केन्द्रलाई स्वीकृति दिँदा देशको आणविक नियामकले ती धारा लागू गर्नुपर्ने कर्तव्य नभएको फैसला गरेको छ।

सर्वसम्मत फैसला, Canadian Nuclear Laboratories Ltd. विरुद्ध Kebaowek First Nation, 2026 FCA 174, अक्टोबर १६ मा जारी भयो र न्यायाधीश Wyman W. Webb ले लेखेका हुन्। यसले Canadian Nuclear Laboratories को पुनरावेदन स्वीकार गर्‍यो, Kebaowek First Nation को प्रति-पुनरावेदन र न्यायिक पुनरावलोकनको निवेदन खारेज गर्‍यो, र सन् २०२५ को संघीय अदालतको त्यो फैसला उल्टायो जसले घोषणाको स्वतन्त्र, पूर्व र सूचित सहमतिको मापदण्डअन्तर्गत अल्गोन्क्विन राष्ट्रसँग नयाँ परामर्श गर्न आदेश दिएको थियो।

मामला Near Surface Disposal Facility सँग जोडिएको छ, जुन ओटावाबाट करिब २०० किलोमिटर उत्तरपश्चिममा रहेको Chalk River Laboratories स्थलमा निम्नस्तरको रेडियोधर्मी फोहोरका लागि प्रस्तावित भण्डार हो। क्यानाडाली आणविक सुरक्षा आयोगले जनवरी २०२४ मा निर्माण स्वीकृत गर्‍यो। अल्गोन्क्विनहरूले Kichi Sibi भन्ने नदीसमेत पर्ने क्षेत्र भएको Kebaowek First Nation ले त्यो स्वीकृतिलाई चुनौती दियो।

अदालतले के निर्णय गर्‍यो

पुनरावेदन अदालतले घोषणासम्बन्धी संघीय कानूनले संघीय सरकारलाई समयसँगै क्यानाडाली कानून घोषणाअनुरूप बनाउने ढाँचा दिने बतायो। आफैंमा यसले घोषणाका ती धारा लागू गर्दैन जो हालको क्यानाडाली कानूनसँग बाझिन्छन्। अदालतले आणविक सुरक्षा आयोगले केन्द्र स्वीकृत गर्दा त्यस उद्देश्यका लागि क्यानाडा सरकार नभएको पनि बतायो। तथ्यमा, परामर्शको हालको कर्तव्य पूरा भएको र परियोजनाले महत्वपूर्ण प्रतिकूल वातावरणीय असर पार्ने सम्भावना नरहेको आयोगको निष्कर्ष अदालतले स्वीकार गर्‍यो।

किन यो महत्वपूर्ण छ

यो घोषणासम्बन्धी संघीय कानूनको पहुँचबारे पहिलो पुनरावेदन फैसला हो, र यसको जवाफ एउटा फोहोर केन्द्रभन्दा धेरै पर जान्छ। खानी, पाइपलाइन, बाँध र आणविक परियोजना स्वीकृत गर्ने हरेक संघीय नियामकसँग अब अदालतको फैसला छ जसले नियामक आफैंले घोषणा लागू गर्नुपर्दैन भन्छ। त्यो काम, अदालतले भन्यो, समग्र क्यानाडा सरकारको हो, कानूनमार्फत। प्रथम राष्ट्रहरूका लागि व्यावहारिक असर के हो भने परियोजना स्वीकृतिमा परामर्शको मापदण्ड पुरानो मुद्दा कानूनले राखेकै ठाउँमा रहन्छ, जबसम्म संसदले कानून बदलेन वा सर्वोच्च अदालतले अर्कै भन्दैन।

Kebaowek लाई समर्थन गर्ने अधिवक्ताहरूले फैसलालाई मेलमिलापमाथिको धक्का भने। मुद्दालाई समर्थन गर्ने कानूनी कोष RAVEN ले तर्क गर्‍यो कि सरकारले कानून घोषणाअनुरूप बनाउने वाचा गरेको छ तर ती कानून लागू गर्ने नियामकहरू उही वाचामा बाँधिएका छैनन् भने, त्यो वाचाको वास्तविक परियोजना निर्णयसम्म पुग्ने स्पष्ट बाटो छैन।

पृष्ठभूमि

क्यानाडाका दुई पुनरावेदन अदालतहरूले अब घोषणासम्बन्धी उस्तै कानूनहरू फरक फरक ढङ्गले पढिरहेका छन्, र क्यानाडाको सर्वोच्च अदालत Gitxaala मुद्दा सुन्न पहिले नै सहमत भइसकेको छ, जसले ब्रिटिश कोलम्बियाको घोषणा कानूनबारे उस्तै प्रश्न उठाउँछ। Canadian Nuclear Laboratories को प्रतिनिधित्व गर्ने फर्म Cassels ले यो फैसलाविरुद्ध सर्वोच्च अदालतमा पुनरावेदन अनुमतिको अनुरोध ६० दिनभित्र दर्ता गर्नुपर्ने उल्लेख गर्‍यो। Kebaowek ले यो फैसलाको अघिल्लो दिन Gitxaala मुद्दामा हस्तक्षेप गर्न पाउने थाहा पायो, र त्यो पुनरावेदनमा हस्तक्षेपकर्ताहरूका तर्क अर्को महिना बुझाउनुपर्छ।

अब के हुन्छ

तीन कुरामा नजर राख्नुहोस्। पहिलो, Kebaowek ले ६० दिनभित्र सर्वोच्च अदालतमा पुनरावेदन अनुमति माग्छ कि माग्दैन। दोस्रो, Gitxaala सुनुवाइ, जहाँ सर्वोच्च अदालतले घोषणा कानूनहरूको कानूनी असरबारे अन्तिम शब्द भन्नेछ र अदालतहरूबीचको मतभेद टुङ्ग्याउन सक्छ। तेस्रो, संसदले संघीय कानूनलाई प्रत्यक्ष असर दिने संशोधन ल्याउँछ कि ल्याउँदैन, जुन एक मात्र बाटो पुनरावेदन अदालतले पूर्ण रूपमा खुला छोडेको छ।

मुख्य आँकडा

• 2026 FCA 174: संघीय पुनरावेदन अदालतको फैसलाको सन्दर्भ, अक्टोबर १६, २०२६ मा जारी
• जनवरी २०२४: आणविक सुरक्षा आयोगले फोहोर केन्द्रको निर्माण स्वीकृत गर्‍यो
• करिब २०० किलोमिटर: ओटावादेखि Chalk River Laboratories स्थलसम्मको दूरी
• ६० दिन: क्यानाडाको सर्वोच्च अदालतमा पुनरावेदन अनुमति माग्ने अवधि

स्रोतहरू

Tewatati को अक्टोबर २४, २०२६ को पूर्ण रिपोर्ट, Mondaq ले अक्टोबर २३, २०२६ मा प्रकाशित गरेको Cassels Brock and Blackwell को विश्लेषण, JFK Law को विश्लेषण, RAVEN Trust को प्रतिक्रिया, र First Peoples Law को आदिवासी कानून रिपोर्टमा सूचीबद्ध CBC News को रिपोर्टिङ।