जापानले मंगलको चन्द्रमाबाट नमुना ल्याउने पहिलो मिसन प्रक्षेपण गर्‍यो

जापानले मंगलबार बिहान सबेरै मंगलका दुई चन्द्रमामध्ये ठूलो फोबोसतर्फ मानवरहित अन्तरिक्ष यान प्रक्षेपण गर्‍यो। Martian Moons eXploration नामक यान, जसलाई MMX भनिन्छ, सन् २०२६ अक्टोबर २० मा स्थानीय समय अनुसार बिहान ४:४१ बजे दक्षिणपश्चिमी जापानको तानेगासिमा अन्तरिक्ष केन्द्रबाट H3 रकेटमा उड्यो। जापान एयरोस्पेस एक्सप्लोरेसन एजेन्सी JAXA ले रकेट योजना अनुसार उडेको र यान करिब ७१ मिनेटपछि त्यसबाट छुट्टिएर मंगलतर्फको बाटोमा लागेको बतायो।

मंगल प्रणालीका लागि पहिलो

मिसन सफल भए MMX फोबोसबाट नमुना संकलन गरेर पृथ्वीमा ल्याउने पहिलो अन्तरिक्ष यान हुनेछ। रोयटर्सले JAXA ले सतहबाट कम्तीमा १० ग्राम सामग्री संकलन गर्ने लक्ष्य राखेको जनाएको छ। Scientific American ले MMX फोबोसको कक्षमा प्रवेश गर्ने पहिलो यान पनि हुने जनाएको छ। मिसनका साझेदारमध्ये एक युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सीका अनुसार पृथ्वीका प्रयोगशालामा अध्ययन गरिने नमुनाले अन्तरिक्षमा रहेको कुनै क्यामेरा वा उपकरणले एक्लै समाधान गर्न नसक्ने प्रश्नको जवाफ दिन सक्छ।

प्रक्षेपण रकेटका लागि पनि पहिलो थियो। रोयटर्सका अनुसार यो जापानको मुख्य प्रक्षेपण यान H3 को पहिलो अन्तरग्रहीय मिसन थियो। H3 सन् २०२३ मा आफ्नो पहिलो उडानमा असफल भएको थियो, त्यसबेला यसको दोस्रो चरणको इन्जिन बल्न सकेको थिएन। त्यसयता यसले धेरैजसो सफल प्रक्षेपण पूरा गरेको छ।

वैज्ञानिकहरू फोबोसको टुक्रा किन चाहन्छन्

फोबोस करिब २७ किलोमिटर गुणा २२ गुणा १८ आकारको सानो, असमान पिण्ड हो। रोयटर्सका अनुसार यो मंगलको सतहभन्दा करिब ६,००० किलोमिटर माथि परिक्रमा गर्छ र दिनमा तीन पटक ग्रहको वरिपरि घुम्छ। मंगलले फोबोस र यसको सानो साथी डाइमोस कसरी पायो भन्ने कसैलाई निश्चित रूपमा थाहा छैन। एउटा विचार अनुसार ती मंगलको गुरुत्वाकर्षणले समातेका क्षुद्रग्रह हुन्। अर्को विचार अनुसार कुनै ठूलो पिण्ड मंगलसँग ठोक्किँदा कक्षमा उछिट्टिएका टुक्राबाट ती बनेका हुन्। प्रयोगशाला विश्लेषणका लागि घर ल्याइएको नमुनाले त्यो प्रश्न समाधान गर्न मद्दत गर्न सक्छ, र प्रारम्भिक सौर्यमण्डलमा पानी र जैविक पदार्थ कसरी सरे भन्ने संकेत पनि दिन सक्छ।

MMX परियोजना प्रबन्धक कावाकात्सु यासुहिरोले फोबोसलाई मानवजातिका लागि अन्वेषण नभएको सिमाना भनेका छन्। उनले नमुना ल्याउँदा मंगलका चन्द्रमा कसरी बने र मंगल प्रणाली कसरी विकसित भयो भन्ने बुझ्न मद्दत पुग्ने बताए।

साझेदार, एउटा रोभर र २०३१ सम्मको लामो बाटो

JAXA ले मिसनको नेतृत्व गर्छ, साझेदारमा NASA, फ्रान्सेली अन्तरिक्ष एजेन्सी CNES, जर्मन एयरोस्पेस केन्द्र DLR र युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सी छन्। NASA ले एउटा स्पेक्ट्रोमिटर र ग्यासको फुकाइले खुकुलो सामग्री भाँडोमा उठाउने वायवीय नमुना संकलक दिन्छ। फ्रान्स र जर्मनीले बनाएको Idefix नामक सानो रोभर फोबोसमा जानेछ र मुख्य यान अवतरण गर्नुअघि सतह जाँच्नेछ।

यान सन् २०२७ अगस्टमा मंगल पुग्ने र सन् २०२७ सेप्टेम्बरदेखि फोबोसको कक्षमा प्रवेश गर्ने अपेक्षा छ। कक्षबाट वर्षौं अध्ययनपछि मुख्य यानले सन् २०३० मा फोबोसमा अवतरण गरेर नमुना संकलन गर्ने योजना छ। फिर्ती क्याप्सुल सन् २०३१ मा पृथ्वीमा फर्केर अस्ट्रेलियामा अवतरण गर्ने कार्यक्रम छ। यो अर्को ग्रहको चन्द्रमाबाट कम्तीमा १० ग्राम चट्टान र धुलोका लागि पाँच वर्षको आउजाउ यात्रा हो।

स्रोतहरू

रोयटर्स, Scientific American र AFP, Phys.org मार्फत।