पेरुमा एउटा नदी लगभग उम्लिने गरी बग्छ, नजिक कतै ज्वालामुखी छैन
पेरुको अमेजनमा रहेको शानय-तिम्पिस्का नदीको तातो खण्डमा औसत तापक्रम ८६ डिग्री सेल्सियस छ। सबैभन्दा नजिकको सक्रिय ज्वालामुखी करिब ७०० किलोमिटर टाढा छ, त्यसैले ताप अरू नै कतैबाट आउँछ।
मुख्य बुँदाहरू
- वर्षावनको बीचमा यो नदीमाथि बाफ उठ्छ। थर्मोमिटर डुबाउनुहोस्, औसत तापक्रम ८६ डिग्री सेल्सियस आउँछ। पानीमा खसेका साना जनावरहरू त्यहीँ मर्छन्। पेरुको अमेजनमा रहेको शानय-तिम्पिस्का करिब छ किलोमिटरसम्म…
- भूवैज्ञानिक आन्द्रेस रुजोले केटाकेटीमा पेरुमा आफ्ना हजुरबुबाबाट स्पेनी विजेताहरू र उम्लिने नदीको कथा सुनेका थिए। उनले त्यसलाई किंवदन्ती ठाने। वर्षौं पछि, डलासको साउदर्न मेथोडिस्ट विश्वविद्यालयमा…
- उनकी फुपूले आफू त्यो नदीमा गएको बताइन्। नोभेम्बर २०११ मा रुजो जंगल हुँदै मायान्तुयाकुको उपचार केन्द्र पुगे, जहाँका अशानिन्का धामीहरूले त्यो ठाउँको रक्षा गर्छन्। धामीले उनलाई पानी अध्ययन गर्ने…
वर्षावनको बीचमा यो नदीमाथि बाफ उठ्छ। थर्मोमिटर डुबाउनुहोस्, औसत तापक्रम ८६ डिग्री सेल्सियस आउँछ। पानीमा खसेका साना जनावरहरू त्यहीँ मर्छन्। पेरुको अमेजनमा रहेको शानय-तिम्पिस्का करिब छ किलोमिटरसम्म पकाउन पुग्ने गरी तातो बग्छ, र यसलाई व्याख्या गर्ने ज्वालामुखी ७०० किलोमिटरभित्र कतै छैन।
थर्मोमिटरसहितको कथा
भूवैज्ञानिक आन्द्रेस रुजोले केटाकेटीमा पेरुमा आफ्ना हजुरबुबाबाट स्पेनी विजेताहरू र उम्लिने नदीको कथा सुनेका थिए। उनले त्यसलाई किंवदन्ती ठाने। वर्षौं पछि, डलासको साउदर्न मेथोडिस्ट विश्वविद्यालयमा विद्यावारिधि गर्दै पेरुको भूतापीय नक्सा बनाइरहँदा उनले विज्ञहरूलाई सोधे। भूवैज्ञानिक, खानी कम्पनी र तेल कम्पनी सबैले एउटै जवाफ दिए। नजिक ज्वालामुखी नभई यस्तो नदी हुन सक्दैन।
उनकी फुपूले आफू त्यो नदीमा गएको बताइन्। नोभेम्बर २०११ मा रुजो जंगल हुँदै मायान्तुयाकुको उपचार केन्द्र पुगे, जहाँका अशानिन्का धामीहरूले त्यो ठाउँको रक्षा गर्छन्। धामीले उनलाई पानी अध्ययन गर्ने अनुमति दिए, र उनी त्यो पहुँच पाउने पहिलो वैज्ञानिक भए। रुजो चप्पल लगाएर थर्मोमिटर बोकी किनारमा हिँडे। किंवदन्ती साँचो रहेछ।
कत्रो, कति तातो
नदी करिब २७ डिग्री सेल्सियसको सामान्य चिसो जंगली खोलाबाट सुरु हुन्छ। त्यसपछि यो फल्ट क्षेत्र पार गर्छ र यसको रूप बदलिन्छ। करिब ६.२४ किलोमिटर लामो तातो खण्डमा तातो मुहानहरूले नदीलाई भरिदिन्छन् र पूरै नदी बाफिन थाल्छ। कतै कतै यो करिब २५ मिटर चौडा छ। रुजोले नापेको औसत तापक्रम ८६ डिग्री सेल्सियस थियो। नदीको एउटा मुहानमा ९९.१ डिग्री पुगेको छ, त्यो उचाइमा उम्लिने बिन्दुभन्दा एक कदम मात्र तल।
रुजोले चेतावनी दिएका छन्, पानीमा हात राख्दा सेकेन्डमै दोस्रो वा तेस्रो दर्जाको पोलाइ हुन सक्छ। खसेका भ्यागुता र अन्य साना जनावर त्यहीँ पाक्छन्। स्थानीय नामले किनारबाट कस्तो महसुस हुन्छ भनेर बताउँछ। शानय-तिम्पिस्काको अर्थ हो, घामको तापले उम्लिएको।
ताप वास्तवमा कहाँबाट आउँछ
घामले यो गर्दैन। पानीको रासायनिक परीक्षणले यो वर्षाको पानीबाट सुरु भएको देखाउँछ। मानिएको व्याख्या लामो भूमिगत चक्र हो। वर्षाको पानी चट्टानका चिरा र फल्टहरूबाट तल रिसिन्छ, कतै किलोमिटरौं गहिराइसम्म। चट्टान जति गहिरो उति तातो हुन्छ, त्यसैले पानी यात्रामा तात्छ। त्यसपछि दबाबले त्यसलाई फल्टहरूबाट माथि धकेल्छ, र यो तातो मुहानहरूबाट नदीमा मिसिन्छ।
यसले नदीलाई ज्वालामुखीय होइन, फल्टबाट चल्ने जलतापीय प्रणाली बनाउँछ। न्याशनल जियोग्राफिकले यसलाई पूर्ण रूपमा प्राकृतिक, गैरज्वालामुखीय भूतापीय विशेषता भनी वर्णन गरेको छ। नजिक कतै म्याग्मा कक्ष रहेको थाहा छैन।
अहिले यो किन महत्त्वपूर्ण छ
यो नदी मायान्तुयाकुको अशानिन्का समुदायका लागि पवित्र छ, र रुजोले यसको अध्ययन गर्न र वरपरको वनको संरक्षणका लागि दबाब दिन बोइलिङ रिभर प्रोजेक्ट स्थापना गरे, जुन वन काठ तस्करीको दबाबमा छ। वैज्ञानिकहरूले नदी छेउको तातो जमिनलाई प्राकृतिक परीक्षण स्थलको रूपमा पनि प्रयोग गर्न थालेका छन्। त्यो वन अहिले नै त्यस्तो तापमा बाँच्छ, जुन ताप बाँकी अमेजनले तात्दै गएको शताब्दीमा भोग्न सक्छ, र ग्लोबल चेन्ज बायोलोजीमा प्रकाशित २०२४ को अध्ययनले बिरुवाहरूले कसरी सामना गर्छन् हेर्न यो स्थल प्रयोग गरेको थियो।
हुनै नसक्ने नदी साँचो, नाप्न सकिने र आंशिक रूपमा मात्र व्याख्या गरिएको निस्कियो। किंवदन्तीले शताब्दीयौंदेखि तथ्य सही राखेको थियो। विज्ञानले भेट्न मात्र बाँकी थियो।
स्रोतहरू
Southern Methodist University, Dedman College (2016), National Geographic, Overheard podcast episode 13, Atlas Obscura