युरोपले गोलभेँडालाई २०० वर्षभन्दा बढी विषालु स्याउ मानेर डरायो
गोलभेँडा सोह्रौं शताब्दीको सुरुमा युरोप पुग्यो र दुई शताब्दीसम्म विषालु स्याउका रूपमा डराइयो। यसको नाइटसेड परिवार, विषालु पात र एउटा विरोधी जडीबुटी पुस्तकले मुद्दा बनायो। फल पूरै समय निर्दोष थियो।
मुख्य बुँदाहरू
- २०० वर्षभन्दा बढी समय, युरोपको ठूलो भागले गोलभेँडालाई हेर्ने तर कहिल्यै नखाने बिरुवा मान्यो। यो बगैँचामा चेतावनीसहितको सजावट जसरी बढ्थ्यो। अठारौं शताब्दीमा यसको उपनाम थियो, विषालु स्याउ। आज…
- गोलभेँडा अमेरिकाबाट आयो। अज्टेकहरू यसलाई खान्थे र तोमात्ल भन्थे, र स्पेनी अभियानहरूले सोह्रौं शताब्दीको सुरुमा यसका बिउ युरोप लगे। १५४४ मा इटालेली जडीबुटी विज्ञ पिएत्रो आन्द्रेआ मात्तिओलीले…
- जोन गेरार्डले कुरा झनै बिगारे। १५९७ को उनको हर्बल, इङ्गल्याण्डको मानक वनस्पति पुस्तक, ले पूरै बिरुवालाई बासी र दुर्गन्धित भन्यो, र शंका फैलियो। गोलभेँडा करिब १५९० को दशकमा बेलायत पुग्यो र…
२०० वर्षभन्दा बढी समय, युरोपको ठूलो भागले गोलभेँडालाई हेर्ने तर कहिल्यै नखाने बिरुवा मान्यो। यो बगैँचामा चेतावनीसहितको सजावट जसरी बढ्थ्यो। अठारौं शताब्दीमा यसको उपनाम थियो, विषालु स्याउ। आज पिज्जामाथिको फल दुई शताब्दीसम्म शंकाको घेरामा रह्यो, र यसविरुद्धको मुद्दा एउटा खराब वंश, एउटा विरोधी पुस्तक र थालबारेको एउटा सिद्धान्तबाट बन्यो, जसमा इतिहासकारहरू आज पनि बहस गर्छन्।
परिवारका कारण दोषी
गोलभेँडा अमेरिकाबाट आयो। अज्टेकहरू यसलाई खान्थे र तोमात्ल भन्थे, र स्पेनी अभियानहरूले सोह्रौं शताब्दीको सुरुमा यसका बिउ युरोप लगे। १५४४ मा इटालेली जडीबुटी विज्ञ पिएत्रो आन्द्रेआ मात्तिओलीले बिरुवाको पहिलो ज्ञात युरोपीय विवरण दिए, र उनको वर्गीकरणले यसलाई शताब्दीसम्म नोक्सान पुर्यायो। उनले गोलभेँडालाई नाइटसेड र म्यान्ड्रेकसँग राखे, विषसँग जोडिएको समूह। गोलभेँडा साँच्चै नाइटसेड परिवारमा पर्छ, जसमा साँच्चै घातक बेलाडोना पनि छ। यसका पातमा विषालु तत्व हुन्छन्। पाकेको फल सुरक्षित छ, तर पारिवारिक नाम टाँसियो।
जोन गेरार्डले कुरा झनै बिगारे। १५९७ को उनको हर्बल, इङ्गल्याण्डको मानक वनस्पति पुस्तक, ले पूरै बिरुवालाई बासी र दुर्गन्धित भन्यो, र शंका फैलियो। गोलभेँडा करिब १५९० को दशकमा बेलायत पुग्यो र उन्नाइसौं शताब्दीसम्म त्यहाँ प्रायः विदेशी जिज्ञासाकै रूपमा रोपियो।
थाल सिद्धान्त, र त्यसमा शंका
अठारौं शताब्दीसम्म धेरै युरोपेलीहरू गोलभेँडासँग खुल्लमखुल्ला डराउँथे। लामो समयदेखि भनिँदै आएको एउटा व्याख्याले धनीका भाँडाकुँडालाई दोष दिन्छ। कुलीनहरू सिसाको मात्रा बढी भएको पिउटर थालमा खान्थे। गोलभेँडा अम्लीय हुन्छ, र कथा भन्छ, अम्लले थालबाट सिसा तानेर खानामा मिसायो, त्यसैले खानेहरू सिसाले विषाक्त भए तर दोष गोलभेँडामाथि आयो। स्मिथसोनियन पत्रिकाले डराइएको फलको आफ्नो इतिहासमा यो किस्सा दिएको छ।
उही स्मिथसोनियन इतिहास, २०२५ मा अद्यावधिक गरिएको, जवाफ पनि दिन्छ। म्याकगिल विश्वविद्यालयका जो श्वार्ज भन्छन्, एउटा गोलभेँडाले थालबाट तान्न सक्ने सिसाको मात्रा नगण्य हुन्छ र त्यसले खानेलाई कहिल्यै बिरामी बनाउन सक्दैन। उनको सरल व्याख्या लिखित प्रमाणसँग मिल्छ। गोलभेँडा आफ्ना घातक नातेदारजस्तै देखिन्थ्यो, यसका पात साँच्चै विषालु छन्, र सुरुका लेखकहरूले त्यो छापिदिए। बाँकी काम डरले गर्यो।
ढिलो माफी
डर कहिल्यै पूर्ण थिएन। मात्तिओली आफैले इटलीमा गोलभेँडा बैगुनजसरी खाइने गरेको दर्ता गरेका थिए, र दक्षिणी युरोपले उत्तरले विश्वास गर्नुभन्दा धेरै पहिले यो फल अपनायो। करिब १८८० मा नेपल्समा पिज्जाको उदयले गोलभेँडालाई युरोपभर फैलाउन मद्दत गर्यो। परिकार विधिहरू त्यसभन्दा दशकौं अघिदेखि छापिइरहेका थिए, तर पनि बेलायत र अमेरिकामा हल्ला उन्नाइसौं शताब्दीसम्म चलिरहे।
त्यसैले विषालु स्याउ कहिल्यै विष थिएन। यो खतरनाक थरसहितको सुरक्षित फल थियो, जसलाई सुरुका लेखकहरूले घातक बिरुवासँग राखेर वर्णन गरे, र त्यो यस्तो समयमा पस्किइयो जसले आफ्नै भान्साभन्दा छापिएका जडीबुटी पुस्तकमा बढी विश्वास गर्थ्यो। दुई सय वर्षको डर सामान्य तरिकाले सकियो। मानिसहरूले खाए, केही भएन, र खानाले जित्यो।
स्रोतहरू
Smithsonian Magazine: Why the Tomato Was Feared in Europe for More Than 200 Years, Country Life: Why was the tomato considered to be poisonous?