चीनकी पूर्व उपप्रधानमन्त्री र पोलिटब्युरोकी उच्च पदस्थ महिला लिउ यान्दोङको ८० वर्षमा निधन

चीनकी पूर्व उपप्रधानमन्त्री र चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको इतिहासमा सबैभन्दा उच्च पदमा पुगेका महिलाहरूमध्ये एक लिउ यान्दोङको बुधबार, २८ अक्टोबर २०२६ मा बेइजिङमा निधन भएको छ। उनी ८० वर्षकी थिइन्। सरकारी समाचार संस्था सिन्ह्वाले उनको निधनको घोषणा गरेको रोयटर्सले जनाएको छ। सिन्ह्वाको घोषणाबारे रिपोर्ट गर्दा रोयटर्सले मृत्युको कारण दिएको छैन।

लिउ सन् २००७ देखि २०१७ सम्म पार्टीको सबैभन्दा माथिल्लो निर्णय गर्ने निकाय पोलिटब्युरोमा रहिन्। नेतृत्वमा रहँदाको धेरैजसो समय उनी चीनकी सबैभन्दा प्रमुख र उच्च पदस्थ महिला अधिकारी भएको रोयटर्सले उल्लेख गरेको छ, र सन् १९४९ मा जनगणतन्त्र स्थापना भएयता पोलिटब्युरोको पूर्ण सदस्य बन्ने थोरै महिलाहरूमध्ये उनी एक भएको पनि रोयटर्सले जनाएको छ। हालको पोलिटब्युरोमा २१ सदस्य छन् र ती सबै पुरुष छन्, रोयटर्सले औंल्याएको छ।

युवा लिगबाट उदय

लिउको जन्म २२ नोभेम्बर १९४५ मा जियाङ्सु प्रदेशको नान्तोङ काउन्टीमा भएको थियो। उनका बुबा लिउ रुइलोङ प्रारम्भिक कम्युनिस्ट मिलिसिया बल १४औं रेड आर्मीका संस्थापकहरूमध्ये एक थिए, र केही विश्लेषकहरूले उनलाई क्रान्तिकारी परिवारकी सन्तान, अर्थात् प्रिन्सलिङ भनेका छन्। उनी सन् १९६४ मा छिङह्वा विश्वविद्यालय भर्ना भइन्, पढ्दै गर्दा अंशकालिक राजनीतिक प्रशिक्षकका रूपमा काम गरिन्, र सन् १९७० मा रसायनशास्त्रमा डिग्री लिएर स्नातक भइन्।

स्नातक भएपछि उनले ताङ्सानको एउटा रसायन उत्पादन कारखानामा काम गरिन्। सन् १९८० मा उनी बेइजिङमा पार्टीको काममा सरुवा भइन् र सन् १९८१ मा चाओयाङ जिल्लाको उप पार्टी सचिव बनिन्। सन् १९८२ मा उनले कम्युनिस्ट युवा लिगमा काम थालिन्, जहाँ उनी नौ वर्ष रहिन् र भावी पार्टी नेता हु जिन्ताओ लगायतका समकालीनहरूसँगै काम गरिन्। उक्त अवधिमा उनले अखिल चीन युवा महासंघको अध्यक्षता गरिन्।

मार्च १९९१ मा उनी संयुक्त मोर्चा कार्य विभागमा उप महासचिवका रूपमा सरुवा भइन्, र त्यही जागिरका क्रममा उनले रेन्मिन विश्वविद्यालय र जिलिन विश्वविद्यालयबाट स्नातकोत्तर र विद्यावारिधि उपाधि हासिल गरिन्। सन् २००२ मा उनले विभागको नेतृत्व लिइन् र सन् २००७ सम्म चलाइन्। मार्च २००२ मा उनी चिनियाँ जन राजनीतिक परामर्शदात्री सम्मेलनकी उपाध्यक्ष पनि बनिन्।

पोलिटब्युरोमा एक दशक

लिउ सन् २००७ मा पोलिटब्युरोमा प्रवेश गरिन्। उपप्रधानमन्त्री वु यी अवकाश भएपछि लिउ चीनकी सबैभन्दा उच्च पदस्थ महिला राजनीतिज्ञ बनिन्, र उनी आफ्नो युगमा पोलिटब्युरोमा स्थान पाउने तीन महिलामध्ये एक थिइन्, वु यी र सुन चुन्लानसँगै। सन् २००८ मा राष्ट्रिय जन कांग्रेसले उनलाई राज्य पार्षद चुनेको थियो। उनले बेइजिङ ओलम्पिक खेलहरूको आयोजक समितिको उपाध्यक्षका रूपमा पनि काम गरिन्।

सन् २०१२ को पार्टी महाधिवेशनमा लिउले पोलिटब्युरोमा दोस्रो कार्यकाल जितिन्, देङ यिङचाओ पछि लगातार कार्यकाल सेवा गर्ने पहिलो महिला। सन् २०१३ मा उनी प्रधानमन्त्री ली खछ्याङको सरकारमा उपप्रधानमन्त्री बनिन्, उपप्रधानमन्त्रीहरूमध्ये वरियतामा दोस्रो, स्वास्थ्य, शिक्षा र खेलकुद समेट्ने फराकिलो जिम्मेवारीसहित। सन् २०१३ देखि उनले स्वास्थ्य सेवा सुधारका लागि नेतृत्व समूहको पनि नेतृत्व गरिन्।

उनको कामले उनलाई विदेश पनि पुर्‍यायो। १३ अप्रिल २००९ मा न्यूयोर्कको स्टोनी ब्रुक विश्वविद्यालयले उनलाई कानूनमा मानार्थ विद्यावारिधि प्रदान गर्‍यो।

लिउले सन् २०१८ मा राजनीतिबाट अवकाश लिइन्। उनको विवाह प्रविधि कम्पनीका मालिक याङ युआन्सिङसँग भएको थियो र उनीहरूकी एक छोरी छिन्।

स्रोतहरू

२८ अक्टोबर २०२६ का रोयटर्स र सिन्ह्वाका रिपोर्टहरू, लिउ यान्दोङको प्रकाशित जीवनीबाट लिइएका कार्यक्रम विवरणसहित।