भारतको मुख्य क्षेत्र सेप्टेम्बरमा ७.९ प्रतिशत बढ्यो, ३० महिनामा सबैभन्दा छिटो

भारतका मुख्य उद्योगहरू सेप्टेम्बर २०२६ मा गत वर्षको तुलनामा ७.९ प्रतिशत बढे। बुधबार सार्वजनिक आधिकारिक तथ्याङ्कअनुसार यो नयाँ शृङ्खलामा सबैभन्दा छिटो गति र ३० महिनाको उच्च हो। नतिजा अगस्टभन्दा धेरै माथि रह्यो र चाडपर्वको त्रैमासिक सुरुमा खानी, ऊर्जा र निर्माण सामग्रीमा बलियो उत्पादन देखायो।

वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्रालयले मुख्य क्षेत्रको सूचकाङ्क सेप्टेम्बरमा ११८.३ पुगेको बतायो, गत वर्ष यो १०९.६ थियो। गत वर्ष सेप्टेम्बरको वृद्धि ३.१ प्रतिशत थियो। अगस्टको वृद्धि पहिलो अनुमान ४.८ प्रतिशतबाट संशोधन भएर ५.९ प्रतिशत पुग्यो, त्यसैले सेप्टेम्बर पहिले रिपोर्ट गरिएभन्दा बलियो आधारबाट अगाडि बढ्यो।

वृद्धि कहाँबाट आयो

फलाम खानी १८.४ प्रतिशत वृद्धिसहित तालिकाको अगाडि रह्यो। बिजुली उत्पादन ११.४ प्रतिशत, कोइला १०.७ प्रतिशत, प्रशोधन उत्पादन १०.३ प्रतिशत र सिमेन्ट ९.८ प्रतिशत बढ्यो। स्टिल ४.९ प्रतिशत बढ्यो। शृङ्खलाका नौ उद्योगमध्ये छ वटा बढे, र तिनमध्ये पाँच वटा करिब १० प्रतिशत वा बढी बढे।

कमजोर पक्ष पनि स्पष्ट थिए। उर्वरक उत्पादन ११.७ प्रतिशत घट्यो, यो लगातार सातौँ महिनाको गिरावट हो। प्राकृतिक ग्यास ४.६ प्रतिशत र कच्चा तेल १.४ प्रतिशत घट्यो। यी गिरावटले कृषि सामग्री र घरेलु तेल तथा ग्यास उत्पादन सेप्टेम्बरको उछालमा सहभागी नभएको देखाउँछ।

ICRA की प्रमुख अर्थशास्त्री अदिति नायरले वृद्धिलाई व्यापक आधारको भनिन्। उनले कम आधारले कोइला र फलाम खानीलाई मद्दत गरेको बताइन्, र प्रशोधन उत्पादनको वृद्धि शृङ्खलाकै उच्च पुगेको उल्लेख गरिन्। यो मिश्रण महत्वपूर्ण छ। मुख्य आंकडाको एक भाग गत वर्षको कमजोर महिनासँगको सजिलो तुलनाबाट आएको हो, र अर्को भाग ऊर्जा, खानी र प्रशोधनको वास्तविक बल हो।

आधा वर्षको तस्वीर

आर्थिक वर्षको पहिलो आधा, अप्रिलदेखि सेप्टेम्बरसम्म, मुख्य क्षेत्रको कुल वृद्धि ५.१ प्रतिशत पुग्यो। गत वर्ष यही अवधि २.५ प्रतिशत बढेको थियो। यो अन्तरले सुधार एक महिनाको कथा मात्र होइन भन्ने देखाउँछ, यद्यपि सेप्टेम्बर आफैँ आधारका कारण राम्रो देखिएको हो।

शृङ्खलाले अब नौ उद्योग समेट्छ, पुरानो सूची कोइला, कच्चा तेल, प्राकृतिक ग्यास, प्रशोधन उत्पादन, उर्वरक, स्टिल, सिमेन्ट र बिजुलीमा फलाम खानी थपिएको छ। यी उद्योगहरूको औद्योगिक उत्पादनको फराकिलो सूचकाङ्कमा ठूलो तौल छ, त्यसैले बलियो मुख्य तथ्याङ्कले प्रायः बलियो कारखाना तथ्याङ्कको संकेत गर्छ। यसले ग्यारेन्टी भने गर्दैन।

किन महत्वपूर्ण छ

मुख्य उत्पादनले कारखाना, निर्माणकर्ता र विद्युत् गृहले हरेक दिन प्रयोग गर्ने सामग्रीको हिसाब राख्छ। बढी कोइला, बढी ऊर्जा र बढी सिमेन्टले व्यस्त निर्माण स्थल र ऊर्जाको स्थिर माग देखाउँछ। बढी प्रशोधन उत्पादनले घरेलु प्रयोग र निर्यातका लागि बलियो इन्धन प्रशोधन देखाउँछ। यी लाइनहरू सँगै बढ्दा रोजगारी, ढुवानी र कर आम्दानी प्रायः पछि लाग्छन्।

उर्वरकको गिरावट उल्टो दिशामा जान्छ। लगातार सात महिनाको गिरावटले हिउँदे बाली मौसमअघि किसानका लागि आपूर्तिबारे प्रश्न उठाउँछ, र कमजोर कच्चा तेल तथा ग्यास उत्पादनले भारतलाई ऊर्जाका लागि आयातमा निर्भर राख्छ।

अब के हुन्छ

परीक्षा अक्टोबर २८ मा आउँछ, जब सरकारले समग्र औद्योगिक उत्पादन तथ्याङ्क सार्वजनिक गर्छ। मुख्य क्षेत्रको उछाल त्यो फराकिलो आंकडामा सर्छ कि सर्दैन भन्नेमा विज्ञहरू विभाजित छन्। मुख्य सूचकाङ्कले औद्योगिक उत्पादनको ठूलो हिस्सा समेट्छ, तर उपभोग्य वस्तु र अन्य कारखाना लाइन आफ्नै बाटोमा हिँड्न सक्छन्। औद्योगिक उत्पादनले मुख्य बल पुष्टि गर्यो भने अर्थशास्त्रीहरूले सेप्टेम्बरलाई वास्तविक अगाडिको कदम मान्नेछन्। गरेन भने सेप्टेम्बर कम आधारमा खानी र प्रशोधनको उछाल देखिनेछ। जे भए पनि अक्टोबर २८ को प्रकाशन अब हेर्नुपर्ने आंकडा हो।

स्रोतहरू

वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्रालयको तथ्याङ्कबारे Livemint, The Hindu BusinessLine र Devdiscourse का रिपोर्टहरू, यस लेखको स्रोत सूचीमा जोडिएका छन्।