आयरल्यान्डको परम्परागत संगीतलाई नयाँ रूप दिने Planxty का संस्थापक डोनल लनीको ७९ वर्षमा निधन

छ दशकभन्दा बढी समय आयरल्यान्डको परम्परागत संगीतलाई नयाँ रूप दिन मद्दत गर्ने संगीतकार तथा निर्माता डोनल लनीको शुक्रबार बिहान, २३ अक्टोबर २०२६ मा, डब्लिनको सेन्ट जेम्स अस्पतालमा निधन भयो। उनी ७९ वर्षका थिए र क्यान्सरसँग जुधिरहेका थिए। आयरिस ट्राडिसनल म्युजिक आर्काइभले शुक्रबार बिहान यो खबर साझा गर्यो, र आयरल्यान्डको कला परिषद् तथा राष्ट्रिय कलाकार एकेडेमी Aosdána ले सोही दिन जारी गरेको वक्तव्यमा उनको निधनको पुष्टि गर्यो।

लनीको जन्म १० मार्च १९४७ मा काउन्टी अफलीको टुलामोरमा भएको थियो र उनी काउन्टी किल्डेयरको न्युब्रिजमा हुर्किए, जहाँ उनले १५ वर्षको उमेरदेखि परम्परागत वादकहरूसँग संगत गर्न थाले। न्युब्रिजमा उनका स्कुले साथीमध्ये एक क्रिस्टी मूर थिए, जो पछि उनका सबैभन्दा नजिकका सहकर्मी बने। किशोरावस्थामा उनीहरूले लनीका जेठा दाइ फ्रान्कसँग मिलेर Rakes of Kildare नामक त्रिक बनाएर बजाए। लनीले १९६५ देखि १९६८ सम्म डब्लिनको National College of Art and Design मा अध्ययन गरे। सन् १९६८ मा उनी Emmet Spiceland नामक गायन समूहबाट फराकिलो दर्शकमाझ पुगे, जसको गीत Mary from Dungloe आयरल्यान्डमा नम्बर एक भयो।

आवाज नै बदल्ने ब्यान्डहरू

सन् १९७१ मा लनी मूर, एन्डी इर्भिन र लियाम ओ'फ्लिनसँग मिलेर Planxty का संस्थापक सदस्य बने। ब्यान्डले परम्परागत गीत र धुनहरूलाई नयाँ संयोजनमा प्रस्तुत गर्यो र The Well Below the Valley तथा Cold Blow and the Rainy Night जस्ता एल्बमहरूमार्फत लोक संगीतको घेराभन्दा धेरै परका दर्शकसम्म पुग्यो। लनीले Planxty का सबै रेकर्डिङमा बजाए। बुजुकीलाई आयरिस संगीतको मानक वाद्ययन्त्र बनाउने श्रेय सबैभन्दा बढी उनैलाई दिइन्छ। इर्भिनले उनलाई एउटा बुजुकी दिएपछि उनले आफ्नै डिजाइनअनुसार समतल पछाडि भएको संस्करण बनाउन लगाए।

सन् १९७५ मा उनी The Bothy Band मा सामेल भए, र पछि Planxty का पूर्व साथीहरूसँग मिलेर Moving Hearts बनाए, जसले Dark End of the Street र The Storm जस्ता एल्बमहरूमा परम्परागत संगीतलाई रक तालसँग मिसायो। उनका पछिल्ला समूहहरूमा Coolfin, Mozaik, LAPD र Usher's Island रहे। ती सबै ब्यान्डहरूमा उनको वादन र संयोजनले परम्परामा नयाँ हार्मोनिक र लयात्मक सम्भावनाहरू खोल्यो, जसरी आयरिस ट्राडिसनल म्युजिक आर्काइभले आफ्नो श्रद्धाञ्जलीमा भन्यो।

संगीतकारहरूले पहिले खोज्ने निर्माता

लनीले स्टुडियोमा दोस्रो करियर पनि बनाए। उनले Mulligan Records को सहस्थापना गरे र त्यस लेबलका लागि १७ वटा एल्बम निर्माण गरे। निर्माता र वादकका रूपमा उनले Kate Bush, Mark Knopfler, Clannad, Baaba Maal, Paul Brady, Elvis Costello र Sinéad O'Connor सँग काम गरे। O'Connor सँग उनका छोरा Shane थिए, जसको सन् २०२२ मा १७ वर्षको उमेरमा निधन भयो। उनले रंगमञ्च र पर्दाका लागि संगीत रचना गरे, जसमा सन् १९८५ को Eat the Peach र सन् १९९७ को This Is My Father का साउन्डट्र्याक, तथा टेलिभिजन शृङ्खला Bringing It All Back Home र River of Sound को शीर्षक संगीत समावेश छ।

उनले सन् १९९६ मा IRMA Producer of the Year पुरस्कार र सन् १९९८ मा National Entertainment Award जिते। उनी सन् २००६ मा Aosdána का लागि चुनिए र सन् २००८ मा Trinity College Dublin बाट संगीतमा मानार्थ विद्यावारिधि पाए। सन् २०२५ मा उनले RTÉ Radio 1 Folk Awards मा Lifetime Achievement Award पाए, जुन मूरले प्रदान गरे। मूरले उनलाई ६६ वर्षदेखि चिनेको बताए। जनवरी २०२६ मा उनी Late Late Show Trad Music Hall of Fame मा प्रवेश गर्ने पहिलो व्यक्ति बने।

श्रद्धाञ्जली

कला परिषद्की निर्देशक Shona McCarthy ले लनीले आयरिस परम्परागत संगीतको गरेको वकालत यो कलालाई अगाडि ल्याउन निर्णायक रहेको बताइन् र उनलाई पुस्तौँसम्मका संगीतकारहरूलाई प्रेरित गर्ने अग्रदूत भनिन्। Aosdána सदस्यहरूको तर्फबाट Peter Sirr ले उनको काम पछिल्ला दशकहरूमा आयरिस संगीतको पुनर्जागरणको केन्द्रमा रहेको बताए। प्रसारक Miriam O'Callaghan ले उनलाई संगीत प्रतिभा र सुन्दर मानिस भनिन्। निर्माता Philip King ले उनलाई आयरिस निर्माताहरूका Quincy Jones भने।

स्रोतहरू

आयरल्यान्डको कला परिषद् र Aosdána को वक्तव्य, २३ अक्टोबर २०२६: The Arts Council and Aosdána express sadness at the death of Dónal Lunny Irish Examiner: Irish traditional musician Dónal Lunny dies aged 79 The Irish Sun: Donal Lunny dies aged 79, tributes pour in for trad icon