COP17 खुल्दा विश्व प्रकृतिका २३ मध्ये २२ लक्ष्यमा पछि

विश्वले सन् २०२२ मा आफ्ना लागि तोकेका लगभग सबै प्रकृति लक्ष्य पूरा गर्न सकिरहेको छैन। येरेभानमा यस हप्ताको सुरुवात यही हो, जहाँ संयुक्त राष्ट्र जैविक विविधता सम्मेलन COP17 आइतबार, अक्टोबर १८, २०२६ मा खुल्यो र औपचारिक वार्ता सोमबार, अक्टोबर १९ देखि सुरु हुन्छ।

आर्मेनियाका प्रधानमन्त्री निकोल पशिन्यानले बैठक खोले र प्रतिबद्धतालाई ठोस कदम र मापनयोग्य नतिजामा बदल्न देशहरूलाई आग्रह गरे, सिन्ह्वाले जनाएको छ। जैविक विविधता महासन्धिकी कार्यकारी सचिव एस्ट्रिड शो माकरले समीक्षाले देशहरू कहाँ पछि छन् र अब के गर्नुपर्छ भन्ने देखाउनुपर्ने बताइन्।

कसैले नचाहेको नतिजा तालिका

COP17 कुनमिङ-मोन्ट्रियल विश्व जैविक विविधता ढाँचाको पहिलो पूर्ण समीक्षा हो। सन् २०२२ को यो सम्झौताले २०३० सम्म जैविक विविधताको क्षति रोक्ने र उल्टाउने तथा त्यस वर्षसम्म भूमि र समुद्रको ३० प्रतिशत संरक्षण गर्ने लक्ष्य राखेको छ। समीक्षाका लागि तयार संयुक्त राष्ट्रको मस्यौदा प्रतिवेदनले देशहरू ढाँचाका २३ मध्ये २२ लक्ष्य पूरा गर्ने बाटोमा नरहेको पाएको रोयटर्सले जनाएको छ।

एउटै सकारात्मक पक्ष भूमि संरक्षण हो। विश्वले २०३० सम्म करिब २७.५ प्रतिशत भूमि संरक्षित गर्ने देखिन्छ, जुन ३० प्रतिशत लक्ष्य नजिक छ। बाँकी सूची पछि छ, कीटनाशक प्रयोग र दिगो नहुने माछा मार्ने कामदेखि प्रकृतिलाई हानि गर्ने अनुदानसम्म। रिपोर्टमा उद्धृत वैज्ञानिकहरूले यो क्षतिले खाद्य उत्पादन, पानी सुरक्षा र आर्थिक स्थिरतालाई खतरा पुर्याउने चेतावनी दिएका छन्।

अहिलेसम्म ब्राजिल र चीनसहित १४४ देशले ढाँचाअन्तर्गत राष्ट्रिय कार्ययोजना बुझाएका छन्। कागजको योजना खेतमा पुगेको पैसा होइन, र यही खाडल येरेभानका हरेक सत्रमा देखिन्छ।

यो किन महत्त्वपूर्ण छ

प्रकृतिको क्षति टाढाको समस्या होइन। खेतीलाई परागसेचक र स्वस्थ माटो चाहिन्छ। सहरलाई बाढी रोक्ने सिमसार र वन चाहिन्छ। माछापालनलाई फेरि बढ्न सक्ने भण्डार चाहिन्छ। यी प्रणाली कमजोर हुँदा खाना र पानी महँगो र भर नपर्ने हुन्छ, र क्षति पहिले ती गरिब देशमा पर्छ जसले यो समस्या निम्त्याउन सबैभन्दा कम भूमिका खेलेका छन्।

ढाँचाको समयसीमा पनि कडा छ। २०३० का लक्ष्य पुग्न चार वर्ष मात्र बाँकी छ। नयाँ पैसा र स्पष्ट अर्को कदम बिना असफलताको सूची मात्र दिने समीक्षाले देशहरूसँग उही योजना र छोटिएको समय मात्र छोड्नेछ।

पैसा नै विवाद हो

कसले तिर्छ र कति तिर्छ भन्नेले यो सम्मेलन तय गर्नेछ। छलफलमा रहेको सार्वजनिक वित्त लक्ष्य ३० अर्ब डलर हो, र फराकिलो उद्देश्य २०३० सम्म प्रकृतिका लागि हरेक वर्ष कम्तीमा २०० अर्ब डलर जुटाउनु हो। यी अंक टुंगिएका छैनन्। धनी देशहरू निजी पैसा र विकास बैंकले बढी भार बोक्नुपर्ने तर्क गर्छन्। विकासशील देशहरू सार्वजनिक वित्तको वाचा गरिएको र आवश्यक स्तरमा नआएको बताउँछन्।

येरेभानका वार्ता जैविक सुरक्षा र आनुवंशिक स्रोतमा पहुँचबारे दुई सम्बन्धित बैठकसँगै चल्छन्। सम्मेलन अक्टोबर १९ देखि अक्टोबर ३०, २०२६ सम्म प्रकृतिका लागि कदम भन्ने नारासहित चल्ने कार्यक्रम छ। छुट्टै जलवायु सम्मेलन COP31 नोभेम्बर ९ मा टर्कीको अन्ताल्यामा सुरु हुन्छ, त्यसैले येरेभानका वार्ताकारसँग प्रकृति वित्तको भाषा नोभेम्बरमा लैजानुको सट्टा यहीँ टुंग्याउने कारण छ।

अब के हुन्छ

वार्ताकारहरूले पहिलो हप्ता विश्व समीक्षाको पाठमा बिताउनेछन्: कुन लक्ष्य पछि भनेर नाम दिने र देशहरूले त्यसबारे के गर्ने प्रतिबद्धता जनाउने। वित्तबारे निर्णय दोस्रो हप्ताको अन्त्यतिर अपेक्षा गरिएको छ। अन्तिम पाठले सार्वजनिक वित्तको पक्का अंक, राष्ट्रिय योजना वित्त पोषणको समयसीमा र २०३० पछि होइन अघि नै प्रगति जाँच्ने उपाय दिन्छ कि दिँदैन, त्यो हेर्नुपर्छ।

मुख्य अंकहरू

कुनमिङ-मोन्ट्रियल ढाँचाका लक्ष्य: २३। संयुक्त राष्ट्रको मस्यौदाले पछि भनेका लक्ष्य: २२। २०३० सम्म अपेक्षित भूमि संरक्षण: करिब २७.५ प्रतिशत, लक्ष्य ३० प्रतिशत। अहिलेसम्म राष्ट्रिय कार्ययोजना भएका देश: १४४। छलफलमा रहेको सार्वजनिक वित्त लक्ष्य: ३० अर्ब डलर। फराकिलो वित्त उद्देश्य: २०३० सम्म हरेक वर्ष कम्तीमा २०० अर्ब डलर।

स्रोतहरू

रोयटर्सले संयुक्त राष्ट्र मस्यौदाका निष्कर्ष, भूमि संरक्षण अनुमान र वित्त लक्ष्यबारे रिपोर्ट गरेको हो। सिन्ह्वाले येरेभानको उद्घाटन समारोह र प्रधानमन्त्री पशिन्यान तथा एस्ट्रिड शो माकरका भनाइबारे रिपोर्ट गरेको हो। COP17 को आधिकारिक साइटले मिति, नारा र सम्बन्धित प्रोटोकल बैठक पुष्टि गर्छ।