गोबर गुँडुल्काउने किराले आकाशगंगाबाट बाटो पहिल्याउँछ, ग्यालेक्सी हेरेर हिँड्ने पहिलो प्रमाणित जीव
अफ्रिकी गोबर किराले छुट्टाछुट्टै तारा देख्न सक्दैन। उसलाई आवश्यक पनि छैन। उसले आकाशगंगाको उज्यालो धर्कालाई संकेत जस्तै पढ्छ र त्यसको मुनि आफ्नो गोबरको डल्लो सिधा रेखामा गुडाउँछ।
मुख्य बुँदाहरू
- औंलाको नङ जत्रो किराले हाम्रो पूरै ग्यालेक्सी हेरेर बाटो पहिल्याउँछ। अफ्रिकी गोबर किरा Scarabaeus satyrus ले राति आफ्नो खानाको डल्लो सिधा रेखामा गुडाउँछ, र सन् २०१३ को एक अध्ययनले देखायो कि उसले…
- सिधा रेखा उसको बाँच्ने उपाय हो। किराले गोबरको थुप्रोमा डल्लो बनाउँछ, जहाँ प्रतिस्पर्धीहरू तयार डल्लो चोर्न पर्खिरहेका हुन्छन्। सबैभन्दा छिटो उम्कने बाटो थुप्रोबाट सिधै टाढा जानु हो। कुनै घुमाउरो…
- स्वीडेनको लुन्ड विश्वविद्यालयकी Marie Dacke र स्वीडेन तथा दक्षिण अफ्रिकाका सहकर्मीहरूले किराहरूलाई खेतबारीमा र त्यसपछि जोहानेसबर्गको तारामण्डलभित्र परीक्षण गरे। खुला आकाशमुनि किराहरू तारा भएको…
औंलाको नङ जत्रो किराले हाम्रो पूरै ग्यालेक्सी हेरेर बाटो पहिल्याउँछ। अफ्रिकी गोबर किरा Scarabaeus satyrus ले राति आफ्नो खानाको डल्लो सिधा रेखामा गुडाउँछ, र सन् २०१३ को एक अध्ययनले देखायो कि उसले आकाशगंगा पढेर त्यो रेखा कायम राख्छ। कुनै जीवले छुट्टै तारा होइन, आकाशगंगा प्रयोग गरेर बाटो पहिल्याएको यो पहिलो अभिलेखित प्रमाण हो।
सिधा रेखा उसको बाँच्ने उपाय हो। किराले गोबरको थुप्रोमा डल्लो बनाउँछ, जहाँ प्रतिस्पर्धीहरू तयार डल्लो चोर्न पर्खिरहेका हुन्छन्। सबैभन्दा छिटो उम्कने बाटो थुप्रोबाट सिधै टाढा जानु हो। कुनै घुमाउरो बाटोले फेरि भीडमै फर्काउने जोखिम हुन्छ। दिनमा यी किराहरू सूर्य हेरेर हिँड्छन्। चन्द्रमा भएको रातमा चन्द्रमा र त्यसको ध्रुवीकृत प्रकाशको ढाँचा प्रयोग गर्छन्। तर सफा तर चन्द्रमाविहीन रातमा, दुवै संकेत नहुँदा, उनीहरू कसरी सिधा हिँड्छन् भन्ने नै रहस्य थियो।
किराहरूका लागि तारामण्डल
स्वीडेनको लुन्ड विश्वविद्यालयकी Marie Dacke र स्वीडेन तथा दक्षिण अफ्रिकाका सहकर्मीहरूले किराहरूलाई खेतबारीमा र त्यसपछि जोहानेसबर्गको तारामण्डलभित्र परीक्षण गरे। खुला आकाशमुनि किराहरू तारा भएको आकाशमा सिधा गुडिए र बादल लागेको आकाशमा त्यो क्षमता गुमाए। तारामण्डलमा टोलीले आकाशका भागहरू बाल्न र निभाउन सक्थ्यो। पूरा तारा भएको आकाशमुनि जति राम्ररी किराहरूले दिशा लिए, आकाशगंगा मात्र देखाइएको आकाशमुनि पनि त्यति नै राम्ररी लिए। जब प्रक्षेपणले सबैभन्दा उज्याला १८ तारा मात्र देखायो, उनीहरूको बाटो धेरै घुमाउरो भयो।
यो नतिजा नै खोजको मुटु हो। किराले कुनै तारामण्डल पढ्दैन र एउटा उज्यालो तारालाई पछ्याउँदैन पनि। उसका आँखा छुट्टै तारा छुट्याउन निकै कमजोर छन्। उसले त्यो चौडा धर्का नै प्रयोग गर्छ, उज्यालो पट्टी र त्यसमा उज्यालोदेखि अँध्यारोसम्मको फरक। त्यो धर्कालाई दृष्टिमा स्थिर राख्दा किरा सिधा बाटोमा रहन्छ, जसरी हिँड्ने मानिसले टाढाको डाँडालाई एउटै ठाउँमा राखेर सिधा रेखा कायम राख्छ।
किन यो महत्त्वपूर्ण छ
चरा, सिल र मानिसले तारा प्रयोग गर्छन् भन्ने पहिल्यै थाहा थियो। Current Biology मा सन् २०१३ जनवरी २४ मा प्रकाशित यो अध्ययन किरामा ताराबाट दिशा लिने पहिलो विश्वसनीय प्रमाण थियो, र जन्तु जगतमा आकाशगंगाको प्रयोगको पहिलो अभिलेखित प्रमाण पनि। चामलको दानाभन्दा सानो दिमागले त्यो समस्या हल गर्छ, जसलाई मानव नाविकहरूले हजारौं वर्ष लगाएर सिकेका थिए, र त्यो पनि त्यही उज्यालोको धब्बाबाट, जुन आज सहरका अधिकांश मानिसले देख्न पनि सक्दैनन्।
स्रोतहरू
Smithsonian Magazine ले अध्ययन, तारामण्डल परीक्षण र आकाशगंगाको धर्काको भूमिकाबारे लेखेको छ। Current Biology मा Dacke र सहकर्मीहरूको मूल लेखले खेत र तारामण्डल प्रयोगहरू र प्रत्येक आकाशमुनिका नतिजाहरू प्रस्तुत गर्छ।