दिल्लीको AQI ४०३ मा गम्भीर: दुई सूचकांक, एउटै धमिलो आकाश
दिल्लीले शुक्रबार यो सिजनको पहिलो गम्भीर हावाको दिन रेकर्ड गर्यो, बिहान CPCB सूचकांक ४०३ र GRAP तेस्रो चरणका प्रतिबन्ध एक हप्तादेखि लागू। यो अंकको अर्थ के हो र विदेशी वरियताले किन अर्कै अंक देखाउँछ, यहाँ छ।
मुख्य बुँदाहरू
- दिल्ली शुक्रबार यो सिजनकै सबैभन्दा खराब हावासहित ब्युँझियो। केन्द्रीय प्रदूषण नियन्त्रण बोर्ड (CPCB) ले बिहान ६:०५ बजे सहरको वायु गुणस्तर सूचकांक ४०३ राख्यो, र बोर्डको SAMEER एपमा बिहान ८ र ९ बजे…
- बिहान ८ बजे रिपोर्ट गर्ने ५८ वटा अनुगमन केन्द्रमध्ये ३३ वटाले गम्भीर हावा, २४ वटाले अति खराब हावा र एउटाले मध्यम हावा रेकर्ड गरे। IIT दिल्लीले सबैभन्दा उच्च केन्द्र पठन ४८५ रेकर्ड गर्यो। दिल्ली…
- CPCB मापन ० देखि ५०० सम्म हुन्छ। ० देखि ५० राम्रो, ५१ देखि १०० सन्तोषजनक, १०१ देखि २०० मध्यम, २०१ देखि ३०० खराब, ३०१ देखि ४०० अति खराब र ४०१ देखि ५०० गम्भीर हुन्छ। दिल्लीलाई विश्व सहर वरियतासँग…
दिल्ली शुक्रबार यो सिजनकै सबैभन्दा खराब हावासहित ब्युँझियो। केन्द्रीय प्रदूषण नियन्त्रण बोर्ड (CPCB) ले बिहान ६:०५ बजे सहरको वायु गुणस्तर सूचकांक ४०३ राख्यो, र बोर्डको SAMEER एपमा बिहान ८ र ९ बजे पनि पठन ४०३ नै रह्यो। पछि एउटा समाचार एजेन्सीको पठनले बिहान ८:४० बजे सूचकांक ४१९ देखायो। दुवै अंक गम्भीर श्रेणीमा पर्छन्, यो सिजनको पहिलो गम्भीर पठन।
अंकहरूले के भन्छन्
बिहान ८ बजे रिपोर्ट गर्ने ५८ वटा अनुगमन केन्द्रमध्ये ३३ वटाले गम्भीर हावा, २४ वटाले अति खराब हावा र एउटाले मध्यम हावा रेकर्ड गरे। IIT दिल्लीले सबैभन्दा उच्च केन्द्र पठन ४८५ रेकर्ड गर्यो। दिल्ली विश्वविद्यालयको उत्तरी क्याम्पसले ४७७, पुसाले ४६७ र जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालयले ४४९ रेकर्ड गरे। उत्तर प्रदेशतर्फको नोएडाको औसत ४७४ रह्यो, गम्भीर श्रेणीमै। अघिल्लो दिन दिल्लीको औसत AQI ३५० थियो, अति खराब श्रेणीमा। सहरले पछिल्लो गम्भीर दिन जनवरी १९ मा रेकर्ड गरेको थियो, जब २४ घण्टे औसत ४१० थियो।
CPCB मापन ० देखि ५०० सम्म हुन्छ। ० देखि ५० राम्रो, ५१ देखि १०० सन्तोषजनक, १०१ देखि २०० मध्यम, २०१ देखि ३०० खराब, ३०१ देखि ४०० अति खराब र ४०१ देखि ५०० गम्भीर हुन्छ। दिल्लीलाई विश्व सहर वरियतासँग तुलना गर्ने पाठकले बुझ्नुपर्छ, ती सूचीहरूले प्रायः अमेरिकी मापन प्रयोग गर्छन्, जसले उही कणहरूलाई फरक तरिकाले तौलन्छ। उही हावा अमेरिकी मापनमा कम अंक र भारतीय मापनमा गम्भीर लेबल बोक्न सक्छ। दुवै अंकले उही आकाश बयान गर्छन्। फरक भनेको नाप्ने तरिका मात्र हो।
पहिल्यै लागू भइसकेका प्रतिबन्ध
वायु गुणस्तर व्यवस्थापन आयोगले नोभेम्बर ६ मा, सिजनको खराब अवस्था आउनुअघि नै, दिल्ली र राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्रभरि क्रमिक प्रतिक्रिया कार्ययोजना (GRAP) को तेस्रो चरण लागू गर्यो। तेस्रो चरणले धुलो उडाउने निर्माण र भत्काउने काममा रोक लगाउँछ, ढुंगा क्रसर र खानी बन्द गर्छ, र पुराना सवारीमा प्रतिबन्ध लगाउँछ। BS-III पेट्रोल र BS-IV डिजेल हलुका सवारी दिल्लीमा र गुरुग्राम, फरीदाबाद, सोनीपत, गाजियाबाद र गौतम बुद्ध नगरका बढी ट्राफिक भएका जिल्लामा प्रतिबन्धित छन्। २४ घण्टे औसत ४५० नाघेमा, गम्भीर प्लस श्रेणीमा, चौथो चरणले योजनाकै सबैभन्दा कडा प्रतिबन्ध ल्याउँछ।
यो किन महत्त्वपूर्ण छ
गम्भीर हावा राजधानी क्षेत्रका करिब ३ करोड मानिसका लागि अमूर्त सूचकांक होइन। यसले बालबालिका बाहिर खेल्ने कि नखेल्ने, बाहिर काम गर्ने मजदुरले सिफ्ट सक्ने कि नसक्ने, र अस्पताल श्वासप्रश्वासका बिरामीले भरिने कि नभरिने तय गर्छ। क्षेत्रभरिका विद्यालय र कार्यालय हरेक जाडोमा सूचकांकअनुसार योजना बनाउँछन्। शुक्रबारको पठन त्यतिबेला आयो जब यसलाई रोक्न बनाइएका प्रतिबन्ध नै एक हप्तादेखि लागू थिए, त्यसैले आज राजधानीमा बहस नयाँ नियम होइन, नियमको कार्यान्वयन हो।
अब के हुन्छ
भारत मौसम विभागले दिल्लीको हावा नोभेम्बर १६ सम्म अति खराबदेखि गम्भीर श्रेणीमै रहने अपेक्षा गरेको छ। शुक्रबारको अन्तिम २४ घण्टे औसत दिउँसो ४ बजे रेकर्ड हुन्छ। त्यही अंकले अधिकारीहरू चौथो चरणबारे बोल्न थाल्ने कि नथाल्ने तय गर्छ। बासिन्दाका लागि व्यावहारिक कदम उही हुन्: बाहिर निस्कनुअघि घरनजिकको केन्द्र हेर्ने, गम्भीर बिहान बाहिरी व्यायाम छोटो राख्ने, र स्थानीय नियम चलाउने अंकका रूपमा विदेशी वरियता होइन, CPCB पठन नै मान्ने।
मुख्य अंकहरू
- सहरको AQI: बिहान ६:०५ मा ४०३, ९ बजेसम्म कायम; ८:४० को एजेन्सी पठनमा ४१९
- गम्भीर श्रेणीका केन्द्र: ५८ मध्ये ३३
- सबैभन्दा उच्च पठन: IIT दिल्ली, ४८५
- अघिल्लो दिनको औसत: ३५०
- GRAP तेस्रो चरण लागू: नोभेम्बर ६ देखि
- चौथो चरणको सीमा: २४ घण्टे औसत ४५० माथि
- पूर्वानुमान: नोभेम्बर १६ सम्म अति खराबदेखि गम्भीर
समयरेखा
- Nov 6, 2026वायु गुणस्तर व्यवस्थापन आयोगले दिल्ली र राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्रभरि GRAP तेस्रो चरण लागू गर्छ।
- Nov 12, 2026दिल्लीको औसत AQI ३५० छ, अति खराब श्रेणीमा।
- Nov 13, 2026CPCB ले बिहान ६:०५ मा दिल्लीको AQI ४०३ राख्छ, यो सिजनको पहिलो गम्भीर पठन; ५८ मध्ये ३३ केन्द्रले गम्भीर हावा रेकर्ड गर्छन्।