येरेभानमा COP17 मा झण्डै २०० देशले प्रकृति सम्झौताहरू अपनाए

झण्डै २०० देशले शुक्रबार, अक्टोबर ३०, २०२६ मा आर्मेनियाको येरेभानमा भएको संयुक्त राष्ट्र जैविक विविधता सम्मेलन COP17 मा सम्झौताहरूको समूह अपनाए, वार्ता तोकिएको बन्द हुने समयभन्दा बढी चल्यो। पाठहरू स्वीकृत हुँदा प्रतिनिधिहरूले ताली बजाए र COP17 का अध्यक्ष हाम्बार्जुम माटेभोस्यानले हथौडा बजाए। उनले भने, «यति नै हो। उत्तम।»

कागजातहरूको अन्तिम संस्करण तुरुन्त उपलब्ध भएन। नतिजा पढ्दा यो सीमा महत्त्वपूर्ण छ। हलबाट आएका रिपोर्टले के अपनाइयो र मस्यौदा समीक्षाले के भन्यो भन्ने बताउँछन्, तर देशहरूले अन्तमा सहमति गरेको ठ्याक्कै शब्द देखाउँदैनन्, र सहमति भएको विश्व समीक्षा अपनाइएको घण्टौंपछि पनि प्रकाशित भएको थिएन।

येरेभान मार्ग

सम्झौताहरूले सन् २०२२ को कुनमिङ-मोन्ट्रियल विश्व जैविक विविधता ढाँचाअन्तर्गत २०३० सम्म प्रकृति क्षति रोक्ने प्रयास नवीकरण गर्न खोज्छन्। COP17 त्यस ढाँचाअन्तर्गत प्रगतिको पहिलो विश्व समीक्षा थियो, जसमा २३ लक्ष्य छन्।

केन्द्रीय विश्व समीक्षा निर्णयलाई येरेभान मार्ग भनिन्छ। WWF को विवरणले यसले अपर्याप्त प्रगति स्वीकार गरेको र वित्त तथा हानिकारक अनुदान लगायतमा कदम छिटो गर्न देशहरूलाई मार्गदर्शन दिएको बताएको छ। यो सन् २०२२ को ढाँचाको विकल्प होइन र यसले प्रत्येक देशका लागि नयाँ बाध्यकारी कोटा तोक्दैन।

संयुक्त राष्ट्रका अनुसार प्रगति ढिलो भएको छ र मुख्य लक्ष्यहरू पछि छन्, जसमा २०३० सम्म भूमि र महासागरको ३० प्रतिशत संरक्षण, प्रदूषण नियन्त्रण र संरक्षणका लागि पैसा बढाउने काम पर्छन्। विश्व समीक्षाको मस्यौदाले राष्ट्रहरूलाई प्रयास छिटो गर्न आग्रह गरेको थियो र जैविक विविधता क्षति गराउने शक्तिहरूविरुद्ध बढी कदम चाहिने चेतावनी दिएको थियो। कुन सिफारिस अन्तिम अपनाइएको पाठमा परे भन्ने तुरुन्त स्पष्ट भएन।

पैसा नै सबैभन्दा कठिन विवाद रह्यो

संरक्षणका लागि वित्त र जीवाश्म इन्धन, गहन कृषि र अत्यधिक माछा मार्ने जस्ता प्रकृतिलाई हानि गर्ने कामलाई प्रोत्साहन गर्ने अनुदान तथा अन्य प्रोत्साहनको सुधारबारे वार्ता विवादित रह्यो। सरकारहरूले हानिकारक अनुदान घटाउने वाचा गरेका छन्, तर अनुमानित २.४ ट्रिलियन डलर हरेक वर्ष अझै तिनतर्फ जान्छ।

सन् २०२२ को ढाँचाले देशहरूलाई २०३० सम्म विश्वभर वातावरणलाई हानिकारक अनुदान कम्तीमा ५०० अर्ब डलर घटाउन र २०३० सम्म जैविक विविधताका लागि हरेक वर्ष २०० अर्ब डलर जुटाउन प्रतिबद्ध गराउँछ, जसमा विकासशील देशका लागि हरेक वर्ष ३० अर्ब डलर अन्तर्राष्ट्रिय वित्त पनि पर्छ। विश्व जैविक विविधता वित्त खाडल हरेक वर्ष ७०० अर्ब डलर अनुमान गरिएको छ।

शिखर सम्मेलनको उच्चस्तरीय खण्डको अन्त्यसम्ममा १.८ अर्ब डलरभन्दा बढी नयाँ जैविक विविधता वित्त घोषणा भएको थियो, जसले वार्षिक विश्व लक्ष्य पूरा गर्दैन। WWF ले सरकारहरूले भविष्यको स्थायी वित्त संयन्त्रलाई मार्गदर्शन गर्ने मापदण्ड, दुई विद्यमान वित्त माध्यमको औपचारिक समीक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय जैविक विविधता वित्तमा योगदान गर्ने देशहरूको स्वैच्छिक विस्तारमा सहमति गरेको बताएको छ।

युरोपेली संघले चीन जस्ता धनी उदीयमान अर्थतन्त्रहरूलाई विश्व संरक्षण प्रयासमा योगदान गर्न दबाबको नेतृत्व गर्यो। शुक्रबार घुमेको मस्यौदा पाठले विकसित दाता देशबाहिरका देशहरूलाई स्वैच्छिक रूपमा समूहमा सामेल हुन निम्तो दियो। यसले कुनै देशलाई योगदान गर्न बाध्य पारेन, तर स्वयंसेवकहरूलाई चासो देखाउन भन्यो।

काली कोषलाई परिष्कृत गर्ने प्रयास पनि कठिन भयो। यो कोष बिरुवा र अन्य जीवबाट आनुवंशिक तथ्यांक प्रयोग गर्ने कम्पनीहरूको नाफा बाँड्ने संयुक्त राष्ट्र संयन्त्र हो। सन् २०२५ को सुरुमा सुरु हुँदा यसले विकासशील देशमा संरक्षणका लागि हरेक वर्ष १ अर्ब डलर उठाउने लक्ष्य राखेको थियो, र अहिलेसम्म करिब १०,००० डलर मात्र उठाएको छ।

प्रशंसा, स्पष्ट आरक्षणसहित

येरेभानका प्रतिक्रियामा राहत र सावधानी मिसिएको थियो। Fauna and Flora की क्याथरिन वेलरले भनिन्, «धेरै रोमाञ्चक वा विस्तृत नभए पनि देशहरू सम्झौतामा पुग्न सक्नु राम्रो खबर हो।» WWF International की किर्स्टी लियोङले भनिन्, «नतिजाका बलिया र कमजोर पक्ष छन्, तर समग्रमा यो राम्रो नतिजा हो।»

अरूले अझ स्पष्ट बोले। पूर्ण हलभित्र बोल्दै एक विकसित देशका नाम नखुलाइएका वार्ताकारले यसलाई «हिमनदी गतिमा प्रगति» भने। Wildlife Conservation Society का अल्फ्रेड डेजेमिसले भने, «यस संयुक्त राष्ट्र सम्मेलनले जलवायु वार्ताको अवरोधवादी राजनीति जैविक विविधता वार्तामा प्रवेश गरेको स्पष्ट पारेको छ।»

मुख्य पाठहरू स्वीकृत भएपछि अन्य विषयमा वार्ता शनिबार, अक्टोबर ३१ को बिहानसम्म तन्कियो र माहोल बिग्रियो। अन्तिम हप्तामा करिब ७० सरकारी मन्त्री वार्तामा सामेल भएका थिए।

शनिबार, अक्टोबर ३१ को बिहानै COP17 ले अर्को संयुक्त राष्ट्र जैविक विविधता वार्ता COP18 सन् २०२८ मा इक्वेडोरले आयोजना गर्ने निर्णय गर्यो, गोप्य मतदानमा इक्वेडोरले प्रतिद्वन्द्वी उम्मेदवार पानामालाई हराएपछि। सन् २०२४ मा कोलम्बियामा भएको अघिल्लो जैविक विविधता शिखर सम्मेलनमा वार्ता समयभन्दा बढी चल्यो र वित्तबारे सम्झौता बिना टुंगियो। वार्ता सन् २०२५ मा रोममा फेरि सुरु भयो, जहाँ सम्झौता भयो।

मुख्य अंकहरू

सम्झौता अपनाउने देश: झण्डै २००। सन् २०२२ को ढाँचाका लक्ष्य: २३। संरक्षण लक्ष्य: २०३० सम्म भूमि र महासागरको ३० प्रतिशत। हरेक वर्ष हानिकारक अनुदान: अनुमानित २.४ ट्रिलियन डलर। हानिकारक अनुदान घटाउने वाचा: २०३० सम्म कम्तीमा ५०० अर्ब डलर। वित्त लक्ष्य: २०३० सम्म हरेक वर्ष २०० अर्ब डलर, जसमा हरेक वर्ष ३० अर्ब डलर अन्तर्राष्ट्रिय वित्त पनि पर्छ। वित्त खाडल: हरेक वर्ष ७०० अर्ब डलर। शिखर सम्मेलनमा घोषणा भएको नयाँ वित्त: १.८ अर्ब डलरभन्दा बढी। काली कोषको लक्ष्य: हरेक वर्ष १ अर्ब डलर। काली कोषले अहिलेसम्म उठाएको: करिब १०,००० डलर। अन्तिम हप्ताका मन्त्री: करिब ७०। अर्को शिखर सम्मेलन: COP18, इक्वेडोर, २०२८।

स्रोतहरू

tob.news मार्फत AFP ले समय थपिएर भएको अपनाइ, हलको ताली, वित्त र अनुदान विवाद, काली कोषका अंक, प्रतिक्रिया र COP18 का लागि इक्वेडोरको छनोटबारे रिपोर्ट गरेको हो। Pollar ले अपनाइ र ढाँचा समीक्षाबारे रिपोर्ट गरेको हो। WWF को विवरण रिपोर्ट गर्दै Harava ले येरेभान मार्ग, वित्त अंक र वित्त संयन्त्र निर्णयबारे रिपोर्ट गरेको हो।