चीनले दुर्लभ खनिज नियन्त्रण विस्तार गर्‍यो, ट्रम्पले 100 प्रतिशत थप भन्सारको धम्की दिए

चीनले अक्टोबर 9 मा दुर्लभ खनिज निर्यात नियन्त्रण ठूलो मात्रामा विस्तार गर्‍यो। वाणिज्य मन्त्रालयले पाँच नयाँ तत्वलाई अनुमतिपत्र सूचीमा थप्यो र चिनियाँ खनिज वा चिनियाँ प्रविधि प्रयोग गरी संसारको जुनसुकै ठाउँमा बनेका उत्पादनमा पनि नियम लागू गर्‍यो। जवाफ छिट्टै आयो। राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भोलिपल्ट नोभेम्बर 1 देखि चिनियाँ सामानमा 100 प्रतिशत थप भन्सार लगाउने धम्की दिए। अक्टोबर 14 मा दुवै देशले एकअर्काका जहाजमा नयाँ बन्दरगाह शुल्क लगाउन थाले।

नयाँ नियन्त्रणले के गर्छ

वाणिज्य मन्त्रालयले होल्मियम, एर्बियम, थुलियम, युरोपियम र इटर्बियम थप्यो। अब 17 मध्ये 12 दुर्लभ खनिज तत्व निर्यात प्रतिबन्धको दायरामा छन्, र प्रशोधन तथा शुद्धीकरणका दर्जनौं प्रविधिहरू पनि नियन्त्रण सूचीमा परेका छन्।

विदेशी कम्पनीहरू यसमा सीधै तानिएका छन्। चीनबाहिरको उत्पादकले अब चिनियाँ निर्यात अनुमतिपत्र लिनुपर्छ, यदि उसको उत्पादनमा 0.1 प्रतिशतभन्दा माथि चिनियाँ दुर्लभ खनिज छ, वा त्यो चिनियाँ उपकरण, सामग्री वा प्रविधिले बनेको छ भने, चाहे सम्झौतामा कुनै चिनियाँ कम्पनी नै नहोस्। यो नियम डिसेम्बर 1 देखि लागू हुन्छ। पाँच नयाँ तत्व र प्रशोधन उपकरणमाथिको प्रतिबन्ध नोभेम्बर 8 देखि लागू हुन्छ।

विदेशी रक्षा प्रयोगकर्ताले अनुमतिपत्र पाउने छैनन्। उन्नत सेमिकन्डक्टरसँग जोडिएका आवेदन केस अनुसार स्वीकृत हुनेछन्। नियमले 14 नानोमिटर वा त्यसभन्दा उन्नत चिप, 256 तह वा बढीका मेमोरी चिप, ती बनाउने उपकरण, सम्बन्धित अनुसन्धान र सैन्य प्रयोग हुन सक्ने कृत्रिम बुद्धिमत्ताको कामलाई समेट्छ।

चीनले संसारको करिब 70 प्रतिशत दुर्लभ खनिज उत्खनन गर्छ र 90 प्रतिशतभन्दा बढी प्रशोधित दुर्लभ खनिज तथा दुर्लभ खनिज चुम्बक उत्पादन गर्छ। यी धातुहरू विद्युतीय गाडी, विमान इन्जिन, सैन्य राडार र फोनमा प्रयोग हुन्छन्।

वासिङ्टनको जवाफ

ह्वाइट हाउसका एक अधिकारीले रोयटर्सलाई भने, नियमहरू कुनै सूचना नदिई घोषणा गरिएको छ, जुन संसारभरको प्रविधि आपूर्ति शृंखलामाथि नियन्त्रण जमाउने स्पष्ट प्रयास हो।

अक्टोबर 10 मा ट्रम्पले अमेरिका नोभेम्बर 1 देखि चीनमाथि 100 प्रतिशत थप भन्सार लगाउने बताए, उनीहरूले अहिले तिरिरहेको जुनसुकै भन्सारमाथि थपेर, र सोही मितिदेखि सबै महत्वपूर्ण सफ्टवेयरमा अमेरिकी निर्यात नियन्त्रण लाग्ने बताए। उनले चीनको कदमलाई असाधारण रूपमा आक्रामक र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा बिलकुल नसुनिएको भने।

बजारले सोही दिन प्रतिक्रिया दियो। S&P 500 अक्टोबर 10 मा 2.7 प्रतिशत घट्यो, जुन अप्रिलयताकै खराब दिन हो, र Nasdaq 3.6 प्रतिशत घट्यो। दुर्लभ खनिजका सेयर उल्टो दिशामा गए। न्युयोर्कमा Critical Metals 25 प्रतिशत र USA Rare Earth 15 प्रतिशत उकालो लागे, अक्टोबर 9 मा चिनियाँ उत्पादक China Northern Rare Earth 10 प्रतिशत र Shenghe Resources 9.4 प्रतिशत बढेपछि।

बन्दरगाह शुल्कले दोस्रो मोर्चा खोल्यो

अक्टोबर 14 मा चीनसँग जोडिएका जहाजमा अमेरिकी बन्दरगाह शुल्क लागू भयो। चिनियाँ स्वामित्व वा सञ्चालनका जहाजले प्रति नेट टन 50 डलर तिर्छन्, र यो दर आगामी तीन वर्षमा बढ्दै जान्छ।

चीनले सोही दिन उस्तै जवाफ दियो। उसको यातायात मन्त्रालयले अमेरिकासँग जोडिएका जहाजमा प्रति नेट टन 400 युआन, करिब 56 डलर, शुल्क लगाउँछ। यसले अमेरिकी कम्पनी वा व्यक्तिको स्वामित्व वा सञ्चालनमा रहेका जहाज, 25 प्रतिशत वा बढी अमेरिकी हिस्सा भएका संस्था र सबै अमेरिकी झन्डा भएका तथा अमेरिकामा बनेका जहाजलाई समेट्छ। शुल्क पहिलो चिनियाँ बन्दरगाहमा लिइन्छ र हरेक अप्रिल 17 मा बढ्दै 2028 मा 1,120 युआन पुग्छ।

बेइजिङले अमेरिकी शुल्कलाई भेदभावपूर्ण भन्दै त्यसले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारका सिद्धान्त र दुई देशबीचको समुद्री यातायात सम्झौता उल्लंघन गरेको बतायो।

अहिलेको अवस्था

सप्ताहन्तमा चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले आफ्नो अडान स्थिर रहेको बतायो। बेइजिङ भन्सार युद्ध चाहँदैन, मन्त्रालयले भन्यो, तर त्यससँग डराउँदैन पनि। उसले मतभेद वार्ताबाट मिलाउन वासिङ्टनलाई आग्रह गर्‍यो र अमेरिका अघि बढेमा चीनले पनि उस्तै कदम चाल्ने चेतावनी दियो।

अक्टोबर 15 मा अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्ट र अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधि जेमिसन ग्रीर सँगै पत्रकारसामु आए। ग्रीरले नियन्त्रणलाई आपूर्ति शृंखला कब्जा गर्ने प्रयास भने। बेसेन्टले भने: यो चीन विरुद्ध संसार हो। उनले अमेरिका र उसका साझेदारहरू कसैको आदेश वा नियन्त्रणमा नबस्ने र बेइजिङका कर्मचारीहरूको समूहलाई विश्व आपूर्ति शृंखला व्यवस्थापन गर्न नदिने बताए। वासिङ्टनले युरोपेली साझेदार, अस्ट्रेलिया, क्यानडा, भारत र एसियाली लोकतन्त्रहरूसँग संयुक्त जवाफ तयार गरिरहेको उनले बताए।

बेसेन्टले चीन छलफलका लागि खुला देखिएको र हालको भन्सार विराम थपिन सक्ने पनि बताए। 90 दिनको युद्धविराम नोभेम्बरको सुरुमा सकिन्छ, ट्रम्पको नोभेम्बर 1 को समयसीमाको केही दिनपछि।

मुख्य आंकडा

• 17 मध्ये 12: चिनियाँ निर्यात नियन्त्रणमा परेका दुर्लभ खनिज तत्व
• 0.1 प्रतिशत: विदेशमा बनेका उत्पादनलाई अनुमतिपत्र नियममा तान्ने चिनियाँ सामग्रीको सीमा
• 100 प्रतिशत: नोभेम्बर 1 देखि धम्की दिइएको अमेरिकी थप भन्सार
• 2.7 प्रतिशत: अक्टोबर 10 मा S&P 500 को गिरावट
• 400 युआन: अक्टोबर 14 देखि अमेरिकासँग जोडिएका जहाजमा चिनियाँ बन्दरगाह शुल्क प्रति नेट टन
• डिसेम्बर 1: विदेशमा बनेका उत्पादनसम्बन्धी नियम लागू हुने मिति

स्रोतहरू

• रोयटर्स: "China expands rare earths restrictions, targets defense and chips users" (https://www.reuters.com/world/china/china-tightens-rare-earth-export-controls-2025-10-09/)
• रोयटर्स, Marine Link मार्फत: "China Strikes Back: Additional Port Fees For US Ships" (https://www.marinelink.com/news/china-strikes-back-additional-port-fees-530986)
• IANS: "US reaches out to India and allies for 'fulsome group response' to China's rare earth controls" (https://ianslive.in/us-reaches-out-to-india-allies-for-fulsome-group-response-to-chinas-rare-earth-controls--20251015204504)
• The Times: "China vows to retaliate against Trump's tariff threat" (https://www.thetimes.com/business/economics/article/china-trump-us-tariffs-bitcoin-price-bzfkdlnnc)