बेयरफुट कलेजका संस्थापक बंकर रोयको तिलोनियामा ८१ वर्षमा निधन
सन् १९७२ मा राजस्थानमा बेयरफुट कलेज स्थापना गरी ९६ देशका ग्रामीण महिलालाई सौर्य इन्जिनियरका रूपमा तालिम दिने सञ्जित बंकर रोयको मंगलबार बिहान तिलोनियास्थित आफ्नै घरमा निधन भयो।
मुख्य बुँदाहरू
- राजस्थानको तिलोनियामा बेयरफुट कलेज स्थापना गर्ने सामाजिक अभियन्ता सञ्जित "बंकर" रोयको मंगलबार बिहान तिलोनियास्थित आफ्नै घरमा निधन भयो। उनी ८१ वर्षका थिए।
- बेयरफुट कलेजकी प्रमुख कार्यकारी तथा निर्देशक सौम्या किदाम्बीले रोयको निधन अजमेर जिल्लाको तिलोनियास्थित घरमा बिहान ६.१५ बजे शान्तिपूर्वक भएको र त्यसबेला उनकी पत्नी अरुणा रोय तथा अन्य व्यक्तिहरू…
- कांग्रेस नेताहरू शशि थरूर र अशोक गेहलोतले शोक व्यक्त गर्दै ग्रामीण विकास र सशक्तीकरणमा उनको काम सम्झेको एएनआईले जनाएको छ। द हिन्दूले पनि मंगलबार बिहान मृत्युको खबर दिएको थियो। समाचार पुष्टि गर्ने…
राजस्थानको तिलोनियामा बेयरफुट कलेज स्थापना गर्ने सामाजिक अभियन्ता सञ्जित "बंकर" रोयको मंगलबार बिहान तिलोनियास्थित आफ्नै घरमा निधन भयो। उनी ८१ वर्षका थिए।
बेयरफुट कलेजकी प्रमुख कार्यकारी तथा निर्देशक सौम्या किदाम्बीले रोयको निधन अजमेर जिल्लाको तिलोनियास्थित घरमा बिहान ६.१५ बजे शान्तिपूर्वक भएको र त्यसबेला उनकी पत्नी अरुणा रोय तथा अन्य व्यक्तिहरू साथमा रहेको बताइन्। "बंकर रोय आज बिहान ६.१५ बजे अरुणा र अन्य व्यक्तिहरूसँगै शान्तिपूर्वक बित्नुभयो," एएनआई समाचार संस्थाले उद्धृत गरेको विज्ञप्तिमा किदाम्बीले भनिन्। "उहाँ आफूले चाहेजस्तै गरी, तिलोनियास्थित आफ्नै घरमा जानुभयो।"
कांग्रेस नेताहरू शशि थरूर र अशोक गेहलोतले शोक व्यक्त गर्दै ग्रामीण विकास र सशक्तीकरणमा उनको काम सम्झेको एएनआईले जनाएको छ। द हिन्दूले पनि मंगलबार बिहान मृत्युको खबर दिएको थियो। समाचार पुष्टि गर्ने कुनै पनि स्रोतले मृत्युको कारण बताएको छैन।
गाउँको ज्ञानमा बनेको कलेज
रोयको जन्म ३० जुन १९४५ मा बर्नपुरमा भएको थियो। उनले द दून स्कुल र सेन्ट स्टिफन्स कलेजमा पढे, र उनी तीन पटक राष्ट्रिय स्क्वास च्याम्पियन भए। त्यसपछि उनले सुविधाजनक करियर छाडेर ग्रामीण काम रोजे।
उनको मोड सन् १९६६-६७ को बिहार अनिकालपछि आयो, जहाँ उनले अनिकाल पीडित गाउँलेहरूको दुःख नजिकबाट देखे। उनी तिलोनिया सरे र सन् १९७२ मा सोसियल वर्क एन्ड रिसर्च सेन्टर स्थापना गरे, जुन संस्था पछि विश्वभर बेयरफुट कलेजका नामले चिनियो। यसको प्रारम्भिक काम पानी संरक्षणमा केन्द्रित थियो, खुला इनारहरूबाट भूमिगत पानी पुनर्भरण गर्ने प्रयासबाट सुरु भएको थियो।
कलेजले आफ्नो विधि एउटा सरल विचारमा बनायो: थोरै औपचारिक शिक्षा पाएका मानिसहरूसहित ग्रामीण मानिसहरूलाई आफ्नै समुदायका समस्या समाधान गर्न तालिम दिन सकिन्छ। यसको काम पछि खानेपानी, शिक्षा, स्वास्थ्य, ग्रामीण जीविकोपार्जन र महिला सशक्तीकरणसम्म फैलियो।
सोलार मामाहरू
कलेजलाई सबैभन्दा टाढा पुर्याउने कार्यक्रम सन् २००० मा सुरु भएको सोलार मामा कार्यक्रम थियो। यसले बिजुली नभएका गाउँका महिलाहरूलाई सौर्य इन्जिनियरका रूपमा तालिम दियो। भारतमा छ महिनाको तालिमपछि महिलाहरू आफ्नै देश फर्किएर घरेलु सौर्य बत्ती प्रणालीहरू जोड्ने, जडान गर्ने र मर्मत गर्ने गर्थे। कार्यक्रम ९६ देशमा पुग्यो।
कलेजको सन् २०२२ मा प्रकाशित ५० वर्षे वार्षिकोत्सव पुस्तिकाअनुसार संस्थाले त्यसबेलासम्म १,७०८ महिलालाई तालिम दिएको थियो र ७५,००० भन्दा बढी घरहरूमा बिजुली पुर्याएको थियो, जसबाट अनुमानित ४ करोड ५० लाख लिटर मट्टितेल बचत भएको थियो।
सम्मान र अन्त्येष्टि
रोयले सन् १९८६ मा पद्म श्री पाए। उनका अन्य सम्मानहरूमा जमनालाल बजाज पुरस्कार, ब्लु प्लानेट पुरस्कार र क्लिन्टन ग्लोबल सिटिजन पुरस्कार थिए। टाइम पत्रिकाले सन् २०१० मा उनलाई विश्वका १०० प्रभावशाली व्यक्तिहरूमा राखेको थियो।
अभियन्ता निखिल डेले अन्त्येष्टि मंगलबार दिउँसो ४ बजे तिलोनियामा हुने बताए। रोयका पत्नी सामाजिक अभियन्ता अरुणा रोय जीवित छिन्।
स्रोतहरू
समयरेखा
- 1972रोयले तिलोनियामा सोसियल वर्क एन्ड रिसर्च सेन्टर स्थापना गरे, जुन संस्था पछि बेयरफुट कलेजका नामले चिनियो।
- 1986रोयले भारतको उच्च नागरिक सम्मानमध्ये एक पद्म श्री पाए।
- 2000सोलार मामा कार्यक्रम सुरु भयो, जसले बिजुली नभएका गाउँका महिलाहरूलाई सौर्य इन्जिनियरका रूपमा तालिम दियो।
- 2010टाइम पत्रिकाले रोयलाई विश्वका १०० प्रभावशाली व्यक्तिहरूमा राख्यो।
- Nov 10, 2026रोयको राजस्थानको तिलोनियास्थित घरमा ८१ वर्षमा निधन भयो।