हर्जोगले आइजेन्कोटलाई सरकार गठनको जिम्मा दिए, नेतान्याहुलाई धक्का

इजरायलका राष्ट्रपति इसाक हर्जोगले शनिबार राति घोषणा गरे कि उनले अक्टोबर २७, २०२६ को निर्वाचनपछि विपक्षी उम्मेदवार गादी आइजेन्कोटलाई सरकार गठन गर्ने पहिलो अवसर दिनेछन्। यो निर्णय प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुका लागि धक्का हो।

हर्जोगको कार्यालयका अनुसार हर्जोगले आइतबार स्थानीय समय अनुसार बेलुका ५ बजे जेरुसेलमस्थित राष्ट्रपति निवासमा आइजेन्कोटलाई औपचारिक रूपमा आदेश दिनेछन्। राष्ट्रपतिका प्रवक्ताले भने: "राष्ट्रपति हर्जोगले गादी आइजेन्कोटलाई राष्ट्रपति निवासमा निम्तो दिनुभएको छ, जहाँ भोलि उनलाई सरकार गठनको जिम्मा दिइनेछ।"

निर्णय पछाडिका अंकहरू

अक्टोबर २७ को निर्वाचनमा न आइजेन्कोटले न नेतान्याहुले स्पष्ट बहुमत पाए। १२० सिटको नेसेटमा नेतान्याहुको लिकुड पार्टीले २७ सिट जित्यो, जुन आइजेन्कोटको याशर पार्टीभन्दा छ सिट बढी हो। गठबन्धनलाई संसदीय बहुमतका लागि ६१ सिट चाहिन्छ।

मतदानपछिका परामर्शहरूमा आइजेन्कोटले नयाँ नेसेटका ६७ सदस्यको समर्थन पाए, जसमा दुई अरब पार्टीका १९ जना पनि छन्। नेतान्याहुले ४६ सिफारिस पाए। आइजेन्कोटले सरकार गठन गर्न २८ दिन पाउनेछन्, थप १४ दिन म्याद थपिन पनि सक्छ। यसबीच नेतान्याहु कार्यवाहक प्रधानमन्त्री रहनेछन्। आइजेन्कोट असफल भए हर्जोगले अर्को सांसदलाई सरकार गठनको अवसर दिन सक्छन्। CNN ले जनाए अनुसार त्यसपछि आदेश थप चार हप्ताका लागि नेतान्याहुकहाँ जानेछ। ती प्रयासहरू पनि असफल भए इजरायलले फेरि निर्वाचन भोग्न सक्छ।

आइजेन्कोट को हुन्

आइजेन्कोट इजरायल रक्षा बलका पूर्व प्रमुख हुन्। उनले सन् २०१५ देखि २०१९ सम्म देशको सर्वोच्च सैन्य कमान्डरको रूपमा काम गरे। उनले भ्रष्टाचार विरोधी र सरकार सुधारको एजेन्डामा स्थापना गरेको मध्यमार्गी याशर पार्टीको नेतृत्व गर्छन्।

अक्टोबर ७, २०२३ मा हमासले इजरायलमाथि गरेको आक्रमणपछि आइजेन्कोट नेतान्याहुको आपतकालीन युद्ध मन्त्रिपरिषद्मा सामेल भए। अर्को वर्ष उनले गाजा युद्ध अन्त्य गर्ने र बन्धकहरू छुटाउने दिशामा प्रगति गर्न असफल भएको आरोप लगाउँदै मन्त्रिपरिषद् छाडे। आइजेन्कोटले युद्धमा गाजामा मारिएका रिजर्भिस्ट छोरा गाल र दुई भतिजा गुमाए। शुक्रबार X मा लेख्दै उनले भने: "अल्पमतमा रहेको कार्यवाहक प्रधानमन्त्री, जसले जनताको विश्वास यति चरम रूपमा गुमाइसकेका छन्, सुरक्षा प्रणाली र कानुन कार्यान्वयन निकायहरू चलाइरहनु खतरनाक अवस्था हो र यो एक दिन पनि जारी रहनु हुँदैन।"

बनाउन कठिन गठबन्धन

आइजेन्कोट राष्ट्रिय आपतकालीन सरकार बनाउन खोजिरहेका छन्। चार यहूदी विपक्षी पार्टीसँग मिलेर ४८ सिट छन्: याशर; पूर्व प्रधानमन्त्री नफ्ताली बेनेट र यायर लापिडको नेतृत्वको टुगेदर; अभिग्डोर लिबरम्यानको इजरायल बेइतेनु; र यायर गोलानको नेतृत्वको डेमोक्र्याट्स।

आइजेन्कोटले आफ्नो सरकारमा सामेल हुन चार सर्त राखेका छन्: इजरायललाई यहूदी, लोकतान्त्रिक, उदार र समानतावादी राज्यको रूपमा मान्यता; स्वतन्त्रता घोषणाका मूल्यहरूप्रति प्रतिबद्धता; सैन्य, राष्ट्रिय वा नागरिक, सबैका लागि अनिवार्य सेवा; र हमासलाई आतंकवादी संगठनको रूपमा मान्यता।

अभिग्डोर लिबरम्यानले अरब पार्टीहरूमा निर्भर कुनै पनि सरकारलाई अस्वीकार गरेका छन्। लिबरम्यानले बरु दुई अति-रूढिवादी पार्टी शास र युनाइटेड टोरा जुडाइज्मसँग, र जोइन्ट लिस्ट र राआम बिना, ६१ सांसदको गठबन्धन बनाउने प्रस्ताव गरेका छन्। नेतान्याहुका परम्परागत सहयोगी युनाइटेड टोरा जुडाइज्मले राष्ट्रपतिसँगको परामर्शमा नेतान्याहुलाई सिफारिस गर्न अस्वीकार गर्यो, जसलाई CNN ले उनको पहिले वफादार रहेको गठबन्धनमा देखिएको उल्लेखनीय दरार भनेको छ।

शनिबारको भिडियो वक्तव्यमा नेतान्याहुले चेतावनी दिए कि अरब पार्टीहरूको समर्थनमा अल्पमतको सरकार बन्यो भने इजरायल बाँच्ने छैन। उनले बरु आफ्नो पूरै गठबन्धनसहितको राष्ट्रिय एकता सरकारको आह्वान गरे। याशर पार्टीले वक्तव्यमा जवाफ दियो: "लिकुडले व्यापक एकता सरकार चाहन्छ भने, अतिवादीहरूसँगको गठबन्धन भंग गरेको घोषणा गरेर प्रधानमन्त्री आइजेन्कोटको नेतृत्वको सरकारमा सामेल हुन उसलाई स्वागत छ।"

आइजेन्कोटको पहिलो परीक्षा मंगलबार, नोभेम्बर १० मा आउँछ, जब नयाँ नेसेटको शपथ ग्रहण हुनेछ र विपक्षीले नेतान्याहुका नेसेट सभामुखलाई बदल्ने योजना बनाएको छ।

स्रोतहरू

Associated Press via KRVS/NPR, AAP र CNN को रिपोर्टिङ।