आधुनिकतावादी कलाकार अर्पिता सिंहको ८९ वर्षमा नयाँ दिल्लीमा निधन

आधुनिकतावादी कलाकार अर्पिता सिंहको सोमबार नयाँ दिल्लीको फोर्टिस अस्पतालमा उमेर सम्बन्धी रोगका कारण निधन भएको उनका पति कलाकार परमजीत सिंहले प्रेस ट्रस्ट अफ इन्डिया (PTI) लाई बताए। उनी ८९ वर्षकी थिइन्।

परमजीत सिंहले उनी केही वर्षदेखि मुटु र फोक्सोको समस्यासँग बाँचिरहेकी तर काम भने गरिरहेकी बताए। "उनलाई केही वर्षदेखि मुटु र फोक्सोसँग सम्बन्धित समस्या थियो। तर उनी सक्रिय रूपमा काम गरिरहेकी थिइन्। पछिल्ला तीन दिनमा उनको स्वास्थ्य बिग्रियो र उनलाई अस्पताल भर्ना गरियो," उनले PTI लाई भने।

The Hindu ले पनि सोमबार सिंहको निधनको खबर दियो। Hindustan Times ले उनी सोमबार बिहान नयाँ दिल्लीमा बितेको र कला जगतले उनको बुद्धि, जिज्ञासा र कल्पनाशीलताप्रति श्रद्धाञ्जली दिएको जनायो।

महिलाहरूको जीवनकी चित्रकार

सिंह उनका विस्तृत आकृतिमूलक कृतिहरूका लागि व्यापक रूपमा परिचित थिइन्। उनका चित्रहरू सामान्यतया एक महिला आकृतिलाई केन्द्रमा राख्थे र उनको समयको सामाजिक उथलपुथल र मानवीय संकट झल्काउँथे। Hindustan Times ले उनका क्यानभासले महिलाहरूको जीवन देखाएको र भारतीय लघु चित्रकला तथा लोक परम्पराबाट प्रेरणा लिएको उल्लेख गर्यो। उनका आकृतिहरू वरिपरि उनले दैनिक वस्तुहरू राख्थिन्: फूल, जनावर, चियादानी, तकिया र झन्डा। उनको रंग संयोजन गुलाबी र नीलोतिर ढल्कन्थ्यो, संयमका साथ प्रयोग गरिएको।

कला क्युरेटर उमा नायरले PTI ले उद्धृत गरेको श्रद्धाञ्जलीमा सिंहलाई "समकालीन भारतीय कलाकी महापुजारिन" भनिन्। नायरले सिंहको Weavers Centre मा गरेको प्रारम्भिक कामले उनलाई कपडासँग जोडिएको बिम्ब दिएको र उनले मानव आकृतिहरूलाई रूपरेखाले बाँधिएका धेरै हदसम्म अमूर्त संरचनाहरूसँग सन्तुलन गरेको लेखिन्। कवि तथा राजा फाउन्डेसनका प्रबन्ध ट्रस्टी अशोक वाजपेयीले उनको दृष्टि समकालीन हिंसादेखि जीवनको उत्सवसम्म फैलिएको लेखे र उनको निधनलाई भारतीय संस्कृतिका लागि ठूलो क्षति भने।

सम्मान र करियर

सिंहले सन् २०११ मा पद्म भूषण र सन् २०१४ मा ललित कला अकादमीको फेलोसिप पाइन्। यस लेखसँगको तस्बिरले सन् २०१४ अक्टोबर १० मा नयाँ दिल्लीमा उनलाई त्यही फेलोसिप प्रदान गरिएको देखाउँछ।

उनी सन् १९३७ जुन २२ मा बंगाल प्रेसिडेन्सीको बारानगरमा अर्पिता दत्तका रूपमा जन्मेकी थिइन्, जुन ठाउँ अहिले पश्चिम बंगालमा पर्छ। सन् १९४६ मा उनले आमा र भाइसँगै सहर छाडिन्। उनले सन् १९५४ देखि १९५९ सम्म दिल्ली पोलिटेक्निकमा अध्ययन गरिन् र ललित कलामा डिप्लोमा लिएर स्नातक भइन्। स्नातकपछि उनले नयाँ दिल्लीको Weavers Service Centre मा काम गरिन्, जहाँ कपडा र बुनकरहरूसँगको नजिकको सम्पर्कले उनको पछिल्लो चित्रकलालाई आकार दियो। उनी कलाकार समूह The Unknown की संस्थापक सदस्य थिइन्, जसको पहिलो सामूहिक प्रदर्शनी सन् १९६२ मा नयाँ दिल्लीमा भयो, त्यही वर्ष उनले परमजीत सिंहसँग विवाह गरिन्। उनको पहिलो प्रदर्शनी सन् १९७२ मा नयाँ दिल्लीको Kunika Chemould Gallery मा भयो। उनको काम पछि सन् १९८२ मा लन्डनको Royal Academy of Arts र सन् १९८६ मा पेरिसको Centre Pompidou मा देखाइयो। नयाँ दिल्लीको Kiran Nadar Museum of Art ले सन् २०१९ मा उनको छ दशकको चित्रकलाको पूर्वावलोकन प्रदर्शनी गर्यो, र उनको काम सन् २०२५ मा लन्डनको Serpentine Galleries मा देखाइयो।

परिवार

सिंहका पति जीवित छन्। उनीहरूकी एकमात्र छोरी, कलाकार अन्जुम सिंह, सन् २०२० मा क्यान्सरबाट बितिन्। PTI ले उनको दाहसंस्कार आइतबार दिउँसो २ बजे लोधी श्मशानमा हुने कार्यक्रम रहेको जनायो।

स्रोतहरू

Swadesi News मा प्रकाशित PTI को रिपोर्ट, The Hindu, र Inshorts मा प्रकाशित Hindustan Times को रिपोर्ट, साथै अर्पिता सिंहको सन्दर्भ प्रविष्टिबाट पृष्ठभूमि, तल लिङ्क गरिएको।